Geen vanzelfsprekende tweestrijd deze keer. Vorig jaar namen de linkse ChangeVU en rechtse Vrijmoedige Studentenpartij (VSP) het tegen elkaar op. De enige onafhankelijke kandidaat kreeg niet genoeg stemmen voor een zetel. VSP bemachtigde er 2 en ChangeVU 9. Dit jaar doet VSP niet mee (zie kader), en zijn er twee nieuwe partijen.
ConsensusVU: nieuwe partij representeert ‘het redelijke midden’
Een van die partijen is ConsensusVU, opgericht door de opgestapte studentenraadsvoorzitter Anne Bruggink en eveneens vertrokken vicevoorzitter Oskar Siri. In februari stapten zij uit de universitaire studentenraad (USR) omdat de nasleep van de misdragingen van twee VSP-leden voor een voor hen onwerkbare situatie had gezorgd binnen de raad. Ze verlieten ook hun partij ChangeVU, waar ze door medeleden ‘puppets van het college van bestuur’ werden genoemd. “Het vertrouwen is onherstelbaar beschadigd”, zei Bruggink destijds.
Eind maart, vlak voor de gebruikelijke campagnetijd, startten Bruggink en Siri hun eigen partij: ConsensusVU, waarmee ze naar eigen zeggen de medezeggenschap weer willen gebruiken waar het voor bedoeld is. “We willen de focus verleggen van de verschillen naar de overeenkomsten. Van strijden met elkaar naar strijden tegen een probleem.” ‘End the duel’, schrijven ze op hun Instagram. Daarmee bedoelen ze volgens Bruggink vooral het duel tussen ChangeVU en VSP. “Er is een sfeer ontstaan van de andere partij te willen verslaan. In ons ideaalbeeld zijn er helemaal geen partijen meer, maar gewoon losse kandidaten die namens studenten meedoen. Dus ergens ook gek dat we nu een partij hebben opgestart – we willen daar juist weg van.”
De medezeggenschap heeft volgens Bruggink de wettelijke taak om studenten te vertegenwoordigen, maar die kwam volgens haar in het gedrang doordat raadsleden elkaar de tent uitvochten. Als voorbeeld noemt ze een discussie binnen de USR over het wel of niet plaatsen van een Instagrampost over de Gaza-flotilla. Toen ze daarmee wilde wachten totdat ze het in persoon hadden besproken, trokken andere leden volgens haar de conclusie dat ze dan medeplichtig was aan genocide. “Ik snap dat emoties hoog kunnen oplopen, maar je moet wel met elkaar over dit soort dingen kunnen blijven praten.”
Depolarisatie is dan ook een grote pijler voor de partij. Maar is dat niet ook een tactiek om weg te blijven van lastige onderwerpen? “Nee, je mag een felle mening hebben en daar achter staan, maar verbaal geweld, intimidatie en pesten zijn daarbij onacceptabel. Het gesprek moet in het midden plaatsvinden – waarbij je allebei naar elkaar toe komt.”
Is dat niet een moeilijk thema om campagne op te voeren? De meeste VU-studenten zullen niet op de hoogte zijn of last hebben van de sfeer binnen de studentenraad, en hebben misschien meer oren naar concrete plannen voor de campus. “Daarom bepalen onze kandidaten zelf hun belangrijkste punten. En daarbij adviseren we hen dan sterk om respectvol te zijn.” Ze zijn daarom ook bewust klein begonnen en zien dit als een ‘pilotjaar’. Geen online wervingscampagne, maar een handjevol mensen die ze persoonlijk hebben benaderd om zich kandidaat te stellen. Een daarvan staat nu op de lijst. Bang dat kandidaten met controversiële punten komen waar de partij zich niet in kan vinden, is Bruggink niet. “Anders zouden ze wel onafhankelijk runnen.”
Overkoepelende thema’s vanuit ConsensusVU zijn in ieder geval depolarisatie, academische vrijheid, sociale veiligheid en toegankelijkheid. “Studenten durven soms niet eens meer een vraag te stellen in een werkgroep, omdat ze daarop veroordeeld kunnen worden. Ik vind niet dat je alles moet kunnen zeggen – zeker niet als het mensen kwetst. Maar er moet wel een grijs gebied zijn waarin je je mening kunt vormen.”
VU Student Coalition: nieuwe partij voor de ‘ongehoorde studenten’
Op hun Instagram licht VU Student Coalition de voor hen belangrijke thema’s uit. Een partijplan hebben ze nog niet. De partij is al een aantal jaar actief op de Erasmus Universiteit Rotterdam en de Universiteit Utrecht maar de fractie aan de VU bestaat pas sinds dit jaar. Hun wensen zijn duidelijk: een sociaal veilige campus die duurzaam is, betaalbaar en inclusief, met transparante besluitvorming, toegankelijke ondersteuning voor mentaal welzijn en goede carrièrebegeleiding voor studenten.
Hoe dat er allemaal concreet uitziet is niet meteen terug te lezen op hun Instagram. Volgens lijsttrekker en bachelorstudent Esraa Aboelkasem is dat vooral een kwestie van de Instagram bijhouden. De campagnetijd viel samen met de tentamenweek – er was niet overal meteen tijd voor. Wel zijn ze volgens Alboekasem al sinds oktober bezig met “voorbereidingen”: hun inhoudelijke thema’s en speerpunten vormgeven en “actief luisteren” naar diverse studentenperspectieven op de campus – via studentenverenigingen bijvoorbeeld.
In een gesprek op de campus licht ze de partijwensen toe: om de campus betaalbaar te maken voor iedereen, zou de VU-kantine studenten een maaltijd van 2 of 3 euro moeten kunnen bieden en printkosten moeten omlaag. Volgens Aboelkasem vragen sommige docenten hun studenten om papers uitgeprint mee naar college te nemen, om te voorkomen dat ze AI gebruiken. Zo blijft het een laptopvrije zone. “Maar als je elke week een aantal papers moet printen, kunnen die prijzen flink oplopen.” Nu er
vanuit Den Haag mogelijk minder wordt bezuinigd, hoopt ze dat er
binnen de begroting meer ruimte ontstaat om dit soort lasten voor studenten te verlichten.
Verder is er volgens Aboelkasem terrein te winnen op het gebied van ondersteuning van het mentaal welzijn van de studenten. Studenten hebben volgens haar namelijk, bovenop zorgen over het vinden van een woning en de dalende koopkracht, ook last van geopolitieke spanningen. “Om ondersteuning inclusief te maken, moet het ook cultuursensitief zijn en rekening houden met de achtergrond en omstandigheden van de student. Iets meer maatwerk voor studenten met een Iraanse achtergrond bijvoorbeeld, of voor studenten die behoren tot de Palestijnse gemeenschap. Maar ook voor neurodiverse studenten of eerstegeneratiestudenten.”
Van die laatste groep hoort Aboelkasem vaak dat ze de introductieweek als gezellig ervaren, maar dat vragen over praktische zaken blijven hangen. “Dingen als hoe je je moet inschrijven voor een vak, wat de deadline daarvoor is, hoe je het rooster in je eigen agenda toevoegt.” Aboelkasem is zelf ook eerstegeneratiestudent en had naar eigen zeggen een groot netwerk van vrienden en medestudenten die haar bij vragen kon helpen, “maar niet iedereen heeft dat. Eerstegeneratiestudenten ervaren ook veel druk: je bent de trots van je ouders en je wilt het goed doen – daar moet meer ondersteuning voor zijn.”
Dat is dan ook een groep waar VU Student Coalition zich voor wil inzetten in de medezeggenschap. “Er zijn veel ongehoorde studenten uit de black community, eerstegeneratiestudenten, neurodiverse studenten.” Is daar dan te weinig aandacht voor geweest? “Ik wil niet wijzen met vingers, maar de huidige partijen hebben het afgelopen jaar met alles wat er heeft afgespeeld op de VU laten zien waar ze voor staan. Het was wellicht een lastige situatie, maar het is nu wel tijd voor een ander geluid binnen de USR.” Is die groep ongehoorde studenten wel de groep die naar de stembus gaat? “Helaas niet, maar door nu mee te doen hopen we op een grotere opkomst. We gaan op Tiktok, er komen Instagramvideo’s aan, we spreken mensen aan op de campus. Tot nu toe hebben we alleen maar positieve reacties.”
ChangeVU: ‘minder leegstand en securitisering’
Oude bekende ChangeVU – in 2023 opgericht door afgesplitste SRVU’er Vincent Mesrine – doet dit jaar weer mee en is druk campagne aan het voeren. Bestuurslid en oud-USR-lid Simon Westhoff was even bang dat ze, nadat VSP besloot niet mee te doen, als enige partij zouden meedoen. “Dat was een rampscenario geweest – je wilt wel dat er iets te kiezen valt.”
Met het wegblijven van VSP bij de verkiezingen verwacht Westhoff wel dat er een minder “vijandige sfeer” zal heersen. De omgang met ConsensusVU en VU Student Coalition noemt hij vriendschappelijk. Tegelijkertijd vindt hij het jammer dat het geluid van conservatievere of gelovige studenten daarmee uit de raad verdwijnt. “Er zou wel ruimte moeten zijn voor die stem op de campus. Maar misschien is dit een kans om de aandacht terug te brengen naar de lokale issues waar het over zou moeten gaan: alternatieve examenplekken, kantineprijzen. Niet over regenboogvlaggen en de Pride Library.”
Een van de eerste dingen die de partij wil aanpakken is de leegstand op de VU – met als voorbeeld een voormalige studiezaal op de tweede verdieping van het hoofdgebouw die tot examenhal is omgebouwd en dus “98 procent van de tijd” leeg staat. “Ik vind het echt niet kunnen dat er zo weinig plek is op de universiteit die onvoldoende benut wordt.”
Een ander zorgpunt is wat Westhoff ‘securitisering’ noemt. Er komt volgens hem steeds minder ruimte voor studenten om zich organisch, op een “horizontale manier” te verenigen via initiatieven en protesten. “Student- en Onderwijszaken heeft het beheer van het Studentendok bijvoorbeeld overgenomen van de studentenvakbond, en er is steeds meer beveiliging aanwezig op de VU. Sociale veiligheid is ook heel belangrijk – maar ik heb wel het gevoel dat er met steeds meer argwaan naar studenten wordt gekeken. Activisme en extremisme mag niet als hetzelfde worden gezien.”
Op de andere punten waar ze zich voor willen inzetten – studentenwelzijn, toegankelijkheid, veiligheid – lijkt er overlap met de andere twee partijen. Gaat de uitwerking daarvan er anders uitzien bij ChangeVU? “Niet per se. Waar ConsensusVU voor staat is mij nog niet helemaal duidelijk. Maar ik denk dat we het met VU Student Coalition voor 99 procent met elkaar eens zijn.” Staat er dan minder op het spel? “Je wilt alsnog winnen als partij, maar het is voor iedereen een plus dat er geen extreemrechtse mensen op de lijst staan. Maar we moeten wel waakzaam blijven.”
Met beide partijen kijkt ChangeVU uit naar een samenwerking – dit jaar voor het eerst als oudste partij in de verkiezingen. “Misschien moeten we onze naam veranderen naar EstablishmentVU”, lacht Westhoff. Of hun eerdere ervaring een voordeel kan zijn in de verkiezingen, vindt hij moeilijk te zeggen. “We zijn goed geworden in creatief campagnevoeren en hebben mensen die weten hoe studentenverkiezingen werken. Maar mensen vinden het ook vaak leuk om op iets nieuws te stemmen.”
Vrijmoedige Studentenpartij
VSP doet dit jaar niet mee aan de verkiezingen, naar eigen zeggen vanwege een klimaat van ‘intimidatie, bedreigingen, demonisering en georganiseerde tegenwerking’. Op de vraag of ze hadden mogen meedoen als ze dat wel hadden gewild, zegt een woordvoerder van de VU dat elke student die is ingeschreven aan de VU, collegegeld betaalt en voorkomt in het kiesregister per peildatum 1 februari, zich kandidaat kan stellen voor de USR.