“Lange tijd ben ik tijdens seks te veel gefocust geweest op de ander. Seks begon wanneer de ander opgewonden was en was voorbij als diegene klaarkwam”, zegt de 27-jarige VU-alumnus Sanne. “Na een periode van zelfontdekking kwam ik erachter dat seks ook om mij kon gaan.”
Ze is een van de bijna 200 respondenten van de seksenquête die Ad Valvas in maart en april uitvoerde, waarin VU-studenten ons vertelden hoe vaak ze seks hebben, hoe lang, waar, en met wie – maar ook waar ze het meest van genieten, wat hen onzeker maakt en waar ze spijt van hebben.
Wat opvalt: ze zijn hun seksleven door de jaren heen kritisch gaan benaderen en bewust aan het leren vormgeven. Ze durven steeds meer te vragen naar wat ze willen, weten ook steeds beter wat dat is naarmate ze met meer en met verschillende mensen en genders seks hebben, en proberen zich langzaam los te wrikken van verwachtingen die anderen van hen hebben.
Want hoewel seks iets is wat je met jezelf of met anderen doet, blijken veel studenten druk te voelen van mensen die niet onderdeel zijn van hun seksleven: de maatschappij, hun vrienden, familie.
Geneeskundestudent Layla (25), kwam weleens in studentenhuizen waar huisgenoten op whiteboards elkaars pandapunten bijhielden: 1 punt voor elke maand dat ze geen seks hadden gehad. “Zo studentikoos waren wij in onze flat niet, maar toch voelde ik vaak de behoefte om te laten weten als ik seks had gehad. Inmiddels boeit dat me echt niet meer.”
De respondenten blijken overwegend seks-positief: zolang seks met wederzijdse instemming, respectvol en veilig gebeurt, hebben ze daar een open, niet-oordelende houding tegenover. De bodycount van hun sekspartner interesseert ze weinig, of dat nou ‘veel’ of ‘weinig’ sekspartners zijn geweest.
‘Ook al doe ik het met mezelf, ik heb nog steeds een seksleven’
Op haar 17de had rechtenstudent Sanne (27, inmiddels afgestudeerd) een nare ervaring met seks. Nadat ze op een huisfeestje een bad trip krijgt van wiet, belandt ze met degene die het feest geeft – een oudere man – in bed. “Die dacht dat ik seks wilde, maar ik wilde alleen maar bijkomen. Het werd een verschrikkelijke nacht, waarin ik door mijn verdoofde staat en uit angst mijn grenzen niet kon aangeven.”
Jaren later, op haar 22ste, besluit ze mee te doen aan een cursus van The Safe Space Club. “Daar kreeg ik opnieuw biologieles en seksuele voorlichting. In plaats van de theoretische voorlichting op school ging het hier veel meer over hoe een orgasme zich opbouwt, wat consent is en wat je prettig vindt in plaats van wat je moet vermijden. Ik kan het iedereen aanraden.”
Haar ervaringen bij de sekscursus openen een pad naar experimenteren en zelfontdekking. “Ik heb een wilde periode gehad, met veel uitproberen en veel verschillende sekspartners achter elkaar. Uiteindelijk raakte ik verdoofd van het ontmoeten van nieuwe mensen. Ik ben toen de andere kant op gegaan, nu bestaat mijn seksleven uit me, myself and I. Ik luister soms erotische verhalen of experimenteer met speeltjes. Ik merk ook aan mezelf dat ik afhankelijk van mijn cyclus verschillende behoeftes heb. En ook al doe ik het met mezelf, ik heb nog steeds een seksleven. Ik voel dezelfde dingen als tijdens seks met een ander persoon.”
Haar zelfontdekking heeft haar veel gebracht, zegt Sanne. “Ik ken mijn grenzen nu veel beter en ik weet wat ik fijn vindt.” Onlangs heeft ze een onenightstand gehad en voor het eerst lukte het haar om klaar te komen. “Voorheen was ik te veel gefocust op de ander.”
Seks als bordspel
Maar zeggenschap krijgen over je seksleven is een proces. De een zegt seks te hebben omdat ze het fijn vindt, de ander omdat hij het gevoel heeft dat het bij een relatie hoort, weer een ander ziet seks vooral als een middel om zich voort te planten, of behandelt het als een hobby. ‘Je kunt een bordspel spelen, en je kunt seks hebben, zo kijk ik ernaar’, schrijft de 25-jarige communicatiestudent Wendy.
Orgasmekloof
Alle mannelijke respondenten komen klaar tijdens de seks, terwijl 32 procent van de vrouwelijke respondenten niet klaarkomt. Rutgers-onderzoeker De Graaf: “Het heeft onder meer te maken met de belangrijke rol van penis-in-vaginaseks in het heteroseksuele script. Daar komen vrouwen nou eenmaal niet zomaar van klaar. Het belang van clitorale stimulatie is helaas nog niet bij iedereen doorgedrongen. In elk geval kunnen vrouwen biologisch gezien net zo makkelijk klaarkomen als mannen.”
Uit onze cijfers blijkt seksuele geaardheid ook een rol te spelen: niet-heterovrouwen komen vaker en consistenter klaar dan heterovrouwen. De Graaf: “Vrouwen gebruiken bij seks met een vrouw vaker hun tong of vingers en dat is efficiënter in het bereiken van een orgasme dan penis-in-vaginaseks. Als je seksueel plezier breder trekt dan alleen klaarkomen zijn de verschillen overigens minder eenduidig.”
Opvallend genoeg vinden zowel de mannelijke als de vrouwelijke respondenten het orgasme van hun partner belangrijker dan dat van henzelf. Sanne, die eerder al zei voorheen te veel gefocust te zijn op de ander tijdens seks, herkent dat. “Pas bij een recente onenightstand ben ik voor het eerst tijdens de seks klaargekomen.”
Filosofiestudent A.S. heeft een ingewikkelde relatie met orgasmes. “Mijn vriendin heeft een spiraaltje dus we hebben onbeschermde seks. Als ik voel dat ik ga klaarkomen vraag ik of ik dat in haar zal doen en dan zegt ze: doe wat je wilt. Maar dan weet ik niet of ze het erg vindt of niet – ook al zegt ze van niet. En dan gebeurt het toch en voel ik me schuldig dat ik haar achterlaat met de rommel. Klaarkomen voelt een beetje vies voor me. Ik kom ook sneller klaar dan ik zou willen. M’n vriendin is heel lief en geeft me veel ruimte om te ontspannen en het erover te hebben. Ik denk dat ik gewoon moeite heb met het ontvangen van plezier. Ik word er nerveus van als de focus op mij komt.”
Anticonceptie
Uit onderzoek van Rutgers blijkt dat het pilgebruik onder vrouwen tussen 2017 en 2023 is afgenomen van 30 naar 24 procent. “Van de jonge vrouwen die geen anticonceptie gebruiken, geeft een derde het niet willen gebruiken van hormonen als reden”, zegt Rutgers-onderzoeker De Graaf. Ook communicatiestudent Wendy stapte over van een hormoonspiraal naar een koperspiraal. “Het fuckte echt met mijn hormonen en had invloed op mijn mentale gezondheid. Ik voel me veel veiliger met m’n koperspiraal – minder variabelen die mijn gemoedstoestand beïnvloeden.”
In 2013 gingen er online schreeuwerige nieuwskoppen rond nadat arts Annie Dude in het Journal of Obstetrics & Gynecology een onderzoek publiceerde waaruit bleek dat vrouwen tussen de 15 en 24 steeds vaker het terugtrekken van de penis vóór ejaculatie verkozen boven hormonale anticonceptiemethoden als de pil. Dit zou ‘the pull-out generation’ worden. Ook onder onze respondenten is die methode na het condoom en hormonale anticonceptie de meest populaire. De Graaf: “Terugtrekken voor het klaarkomen is een lastig toe te passen methode, want je moet echt controle hebben over je orgasme.”
Een kwart van de ondervraagden gebruikt geen anticonceptie – al is een groot deel daarvan vrouwen die met vrouwen seks hebben. Bijna de helft van de seksueel actieven gebruikt geen soa-bescherming, en homomannen gebruiken die het meest.
Geneeskundestudent Layla vindt het nooit moeilijk om te beginnen over een condoom. “Ik heb weleens gehad dat een man dacht: nou, we hebben het voorspel gehad en nu gaat-ie erin. Dan zeg ik: pak je wel even een condoom? Ik heb daar een strakke lijn in, het hoort er gewoon bij.” Toch gebruikt ze niet altijd bescherming. “Liefde maakt blind, dus ik heb ook weleens gehad dat ik iemand leuk vond en dacht: we kunnen best zonder, want dit gaat toch nog lang duren.”
Sommigen kiezen ervoor geen seks meer te hebben omdat ze er geen plezier aan beleven of omdat ze het vooral doen vanwege andermans verwachtingen. Zo schrijft een mannelijke student: ‘Ik begon met seks vanwege sociale druk en omdat ik geen maagd meer wilde zijn. Nu ben ik gestopt en wacht ik op een partner met wie ik liefdevolle seks kan hebben.’ Een vrouwelijke student zegt al een paar jaar opzettelijk celibatair te zijn. ‘Seks is niks voor mij.’ 
Maar wat is seks? In de enquête die Ad Valvas verspreidde via sociale media en op de campus, is seks afgekaderd als intieme seksuele handelingen met jezelf of partner(s), en is zoenen daar niet onder gerekend. Op school leerde je vroeger misschien dat seks penis in de vagina betekent. Niet-heteroperspectieven werden weinig meegenomen. Voor een non-binair of transpersoon is seks mogelijk weer een ander verhaal, en voor iemand met een lichamelijke beperking kan seks er ook weer op een eigen manier uitzien.
Van de respondenten die hun definitie van seks gaven, noemt de helft penetratie, maar een groot deel daarvan nuanceert dat meteen: het hoeft niet, het is niet het enige dat ‘telt’, en het is afhankelijk van met wie je seks hebt. Anderen omschrijven seks als ‘de kwetsbare handeling waarbij je bij één of meer partners (inclusief jezelf) seksueel genot opwekt met als doel intimiteit te creëren’ en ‘penetratie met een man, of oraal en andere seksueel getinte handelingen met een vrouw’ of ‘wat de meeste mensen als voorspel zouden zien, zie ik vaak al als seks’.
Sommigen noemen in hun definitie van seks al het belang van consent: wederzijdse instemming met als doel om samen plezier te hebben. Of zeggen dat ze altijd dachten dat seks penetratie was, maar het daar inmiddels minder om proberen te laten draaien.
‘Seks voelt voor mij als een confessieruimte’
A.S. (22) groeide op in Peru. Zijn seksuele opvoeding is er een van uitersten. Zijn moeder mijdt seks als onderwerp. Als hij op zijn zestiende een eerste vriendinnetje heeft, zegt ze alleen dat hij een condoom moet gebruiken omdat ze hem anders ‘zou vermoorden’. Lijnrecht daartegenover staat zijn vader, die wanneer A.S. negen jaar is op mannen blijkt te vallen en een soort seksuele revolutie doormaakt. “Hij moedigde me aan mijn seksuele kant te ontdekken. Op een gegeven moment vond ik het een beetje kinderachtig worden. Hij was mijn vader, maar werd bijna een soort vriend.”
Als vijftienjarige maakt A.S. een Tinder-profiel aan. Hij gebruikt dat vooral om met mensen te praten. “Ik denk dat ik op zoek was naar bevestiging. Ik wilde me aantrekkelijk en gewild voelen.” Als hij merkt dat een van zijn contacten een man blijkt te zijn die zich voordoet als vrouw, raakt hij in paniek. Inmiddels zoekt hij met behulp van een psychoanalist uit waar dat verlangen om gewild te worden vandaan komt. Hij denkt zelf dat online praten over seks een fijne manier voor hem was om zijn seksualiteit af te tasten. Ook nu houdt hij ervan tijdens de seks veel te praten: over wat hij voelt en over fantasieën die hij heeft. Hij geeft zijn sekspartner graag complimenten. “Seks voelt voor mij als een soort confessieruimte.”
Hij realiseert zich door therapie langzaam dat hij bang was voor seksualiteit in het ‘echte’ leven. “Het is nu nog steeds makkelijker voor me om me te richten op het genot van de ander – ik plaats mezelf een beetje buiten de seks.” Na de seks voelt hij zich soms leeg of verdrietig. Met zijn huidige partner kan hij het hier goed over hebben. Vanuit zijn studie filosofie analyseert hij vaak zijn kijk op seks. “Ik ben geneigd alles te verklaren vanuit mijn ouders. Maar dat is niet het hele verhaal.”
Toestemming vragen
Groot onderdeel van hun ontdekkingstocht: praten met hun sekspartner voor, tijdens en na de seks. Ze vragen de ander wat ze fijn vinden, vragen hun sekspartner om dingen te doen die fijn voor henzelf zijn, controleren tijdens de seks of het goed gaat en bieden nazorg na ruwe seks. Pillow talk maakt inmiddels deel uit van het rijtje intieme handelingen.
Maar het begint allemaal veelal met consent. Sinds 1 juli 2024 geldt er een nieuwe Zedenwet in Nederland, die consent centraal plaatst in plaats van dwang. Onvrijwillige seks is daarmee strafbaar, ook zonder fysiek verzet. De internationale slogan ‘Consent is sexy’ probeerde het begrip van een juridische vereiste naar een aantrekkelijk onderdeel van het seksleven te maken. 
Filosofiestudent A.S. zag opgroeiend in Lima dat mannen vrouwen in clubs betastten zonder toestemming. Het maakte hem extra voorzichtig. “Ik vraag de eerste keer altijd of ik iemand mag zoenen. Ik neem het nooit voor lief dat mensen me consent geven, maar op een gegeven moment vertrouw je elkaar en vraag je niet meer bij elke handeling toestemming. Dan vertrouw je er ook op dat de ander het zegt als ze iets niet fijn vinden.” Ook Layla vraagt om consent. Vooraf, en soms ook tijdens de seks. “Ik heb weleens gehad dat ik vroeg: mag ik je pijpen? En dat hij zei: nee, liever niet. Consent zit hem ook in het vragen of wat je doet fijn voor iemand voelt en achteraf vragen hoe het was.”
Respondenten die met een grote groep mensen over seks praten (hun vrienden, sekspartner, familie, studiegenoten, mensen op online fora of een therapeut) vragen vaker om consent dan de studenten die alleen over seks praten met hun vrienden of sekspartner. Ook mannen vragen vaker om consent dan vrouwen. Een kwart van de vrouwen vraagt nooit om consent, tegenover slechts 8 procent van de mannen die dat nooit doet.
Volgens Hanneke de Graaf, onderzoeker bij expertisecentrum seksualiteit Rutgers, komt dat doordat het ‘initiatief’ stereotiep gezien vaak bij mannen ligt. “Als de man al het initiatief neemt, en zelfs consent vraagt, is het natuurlijk een beetje gek om daarna als vrouw te controleren of de man het ook wil.”
‘Ik heb mijn identiteit lang gekoppeld aan seks’
Wendy (24) groeide op in Montréal en studeert sinds twee jaar in Amsterdam. Haar eerste seksuele ervaring is traumatisch, op jonge leeftijd. Op haar veertiende heeft ze voor het eerst vrijwillig seks. “Een jongen die ik leuk vond kwam de airco repareren, mijn moeder ging de deur uit en ik verleidde hem. Echt een pornoscène – via porno heb ik ook geleerd wat seks is.”
Thuis is seks geen onderwerp. “Ze hebben me nooit neergezet om ‘het gesprek’ te voeren. Ik kan me alleen herinneren dat mijn moeder tijdens het eten een keer zei dat als je geen condoom hebt, je gewoon op tijd moet terugtrekken. Wel wat controversieel.” Op haar vijftiende raakt ze zwanger; de abortus wordt geregeld via de schooldokter.
Met haar toenmalige vriendje begint ze te experimenteren met bondage, rollenspellen en consensuele non-consent – het uitwerken van een verkrachtingsfantasie. “Omdat ik daarin het slachtoffer was, kon ik mijn eigen traumatische sekservaring verwerken. Kink is voor veel mensen een manier om controle terug te nemen over trauma. In een dierlijke toestand, maar met vertrouwen en plezier erbij – de angst voelt dan veilig.”
Op haar achttiende bezoekt ze haar eerste kink-evenement. In Amsterdam blijkt die scene nog groter. Ze leert er omgaan met grenzen door ‘groen’, ‘oranje’ of ‘rood’ te zeggen en zonder uitleg seks te kunnen stoppen. Ook leert ze het belang van aftercare – knuffelen en napraten na de seks.
Het maakt haar aanweziger. Vroeger deed ze dat anders. “Ik ben best wel een people pleaser. Ik wilde die pornoster zijn en fakete orgasmes om het opwindend te maken voor de ander. Ik heb mijn identiteit lang gekoppeld aan iemand die veel seks heeft. Maar ik ben niet altijd het meisje dat zin heeft om de hele nacht geneukt te worden door vreemden.” Inmiddels weet ze beter wat ze wil. Het is net uit met haar vriend. “Hij was geen fan van anale seks. Ik dacht: de liefde is groter dan mijn behoefte daaraan. Maar elf maanden later dacht ik: waar hou ik eigenlijk meer van?”
Tegen je zin in
Maar toestemming vragen alleen blijkt niet genoeg om de hoeveelheid onvrijwillige seks terug te dringen. De Franse filosoof Manon Garcia schrijft in haar boek Consent dat een van de grootste obstakels van daadwerkelijke consent de mens zelf is. Consent geven suggereert vrijwillig handelen, maar we zijn ons vaak niet goed bewust van wat we daadwerkelijk willen en welke consequenties dat heeft. Iets meer dan de helft van de ondervraagde studenten vraagt vaak of altijd om consent. In onze enquête zeggen twee studenten weleens seksueel over andermans grenzen heen te gaan. Een kwart weet dat niet zeker. “Het jammere is dat je een grens van jezelf soms pas achteraf voelt”, zegt Layla. “Dan laat je jezelf toch een beetje overhalen, maar voel je je achteraf rot.”
De afgestudeerde Sanne (zie kader 1) herkent het probleem. Lange tijd was ze zich onbewust van haar eigen grenzen. “Ik heb die pas op latere leeftijd leren kennen en durven aangeven, al vind ik dat nog steeds lastig. Omdat ik mijn eigen grenzen niet kende, ben ik misschien ook wel over andermans grenzen heengegaan.” Ook Wendy heeft weleens seks gehad terwijl ze daar eigenlijk geen zin in had, net als 35 procent van onze respondenten. “Niet omdat ik niet durfde te zeggen dat ik geen zin had, maar omdat ik dacht: dit ben ik toch? Een soort beest dat altijd seks wil hebben?” De keren dat Layla spijt had na de seks, was niet omdat ze geen consent gaf. “Het zijn vaak mensen die ik in de club ontmoet, vaak heb je dan allebei een drankje op. De dag erna word je naast iemand wakker en dan denk je: heeft dit echt iets toegevoegd aan mijn leven?” 
Spijt na seks heeft voor onze respondenten vaak meer dan één oorzaak. Voor sommigen spelen drank en drugs een rol in het maken van keuzes, anderen voelen sociale druk om seks te hebben, druk vanuit de sekspartner of vrienden of ze noemen het patriarchaat. Een schokkende 1 op de 5 respondenten heeft weleens seks onder dwang gehad, en nog eens tien respondenten weten dat niet zeker. De covidperiode bemoeilijkte het daten, en specifiek het grenzen aangeven, herinnert Layla zich. “Je kon niet echt ergens heen, dus sprak veel sneller meteen bij iemand thuis af. Ik wilde eigenlijk naar huis, maar hij drong steeds aan om nog even te blijven. De seks die erna kwam was verre van fijn. Gelukkig heb ik dat niet vaak meegemaakt.”
Een respondent schrijft: ‘Casual seks is in onze generatie genormaliseerd. In mijn ervaring, en in die van mijn vrienden, mist er soms wederzijds respect. Het is belangrijk om te onthouden dat het nog altijd een heel intieme handeling is.’ Filosofiestudent A.S.: “Ik ben aan het onderzoeken wat mijn grenzen zijn, wat alleen fantasieën zijn en wat ik echt wil. Ik ben aan het leren hoe mijn seksleven van mij kan worden.”
‘Seks was iets wat je bewaarde voor het huwelijk’
Geneeskundestudent Layla (25) noemt zichzelf een laatbloeier. Ze had voor het eerst seks toen ze bijna 20 was. “Door seksuele voorlichting op school zag ik seks als iets wat je doet om kinderen te krijgen.” Thuis kreeg ze een islamitische opvoeding. “Niet heel extreem, maar wel met die normen en waarden. Seks was iets wat je bewaarde voor het huwelijk. Maar aan het eind van mijn tienerjaren merkte ik dat ik er best veel behoefte aan had.”
Inmiddels heeft ze 47 sekspartners gehad. “Ik hou een lijstje bij in mijn telefoon.” Die seks heeft ze vooral met onenightstands en dates. Sekspartners vragen haar geregeld wat ze lekker vindt. “Als ze me beffen vraag ik of ze me er ook bij vingeren en ik weet welke standjes ik fijn vind.” Haar favoriete standjes zijn doggy (met holle rug, voegt ze toe), missionaris met haar benen op de schouders van haar sekspartner, en lepeltje-lepeltje.
Ze is voorzichtig bezig haar interesse in vrouwen af te tasten, al weet ze niet precies hoe ze die aantrekkingskracht moet omschrijven. Ze heeft een keer een seksuele ervaring met een vrouw gehad op een feestje. “Het zoenen was al spannend, ik durfde haar niet oraal te bevredigen. Die angst zou ik bij een man niet hebben. Ik merk dat ik die kant van mijn seksualiteit niet bewust opzoek. Misschien omdat er de angst is om verliefd te worden op een vrouw. Ik ben bang dat ik dan zou moeten kiezen tussen haar en mijn ouders.”
Ze merkt dat maatschappelijke normen haar seksuele vrijheid soms beperken. “De norm is slank, maar wel met grote billen en borsten. Ik merk dat ik in bepaalde standjes denk: zo komt mijn buikvet er ongunstig uit, en dan doe ik iets anders. Dat haalt me echt uit het moment. Ik heb weleens mijn shirt aan willen houden tijdens de seks. Dan zeggen ze: doe hem uit! Inmiddels denk ik vaker: nee, vandaag voel ik hem niet. Ik hou hem aan. Als ik met iemand ben die ik echt vertrouw, heb ik betere seks. Dan hoef ik me niet af te vragen hoe ik eruitzie.”
Verantwoording
Dit artikel is gebaseerd op een enquête onder 190 studenten en interviews met vier studenten. De resultaten van de enquête zijn niet statistisch representatief voor de volledige gemeenschap van VU-studenten en kunnen daarom niet als significant worden beschouwd. Wel bieden de uitkomsten, in combinatie met de persoonlijke ervaringen uit de interviews, een indicatief beeld van hoe studenten aan de VU seksualiteit beleven.
Vanwege privacy zijn de namen van Wendy, Sanne en Layla gefingeerd. Hun echte namen zijn bekend bij de redactie.