De moeder van comédienne Ophira Eisenberg (Calgary, 1972) was een jaar of 14 toen Nijmegen bevrijd werd. Ze viel als een blok voor een geallieerde soldaat met wie ze naar Canada vertrok. Op late leeftijd kreeg ze Ophira, die in New York haar brood verdient als comédienne.
Ophira en ik ontmoetten elkaar voor het eerst in 2007 tijdens het Edinburgh Comedy Festival. Ik was meteen gecharmeerd van haar slimme, grappige en zeer persoonlijke stijl van comedy. Hoewel haar podiumpersoonlijkheid veel vrolijker is dan de mijne, heb ik haar altijd als een zielsverwant beschouwd.
Toen ik hoorde dat ze nauw verbonden was met “The Moth“, de inmiddels beroemde podcast over verhalen vertellen, die Paulien Cornelisse en mij inspireerde om met Echt Gebeurd te beginnen, nodigden we haar uit naar Amsterdam om ons de kneepjes van het vak te leren. Sindsdien hebben we altijd contact gehouden. In de loop der jaren heb ik zo veel geleerd over hoe verhalen te structureren, hoe te presenteren en hoe je op een intieme manier contact maakt met het publiek. Haar inzichten, opgedaan door jarenlang op te treden in de beste comedy clubs van New York, hebben zo veel invloed gehad op hoe ik mijn vak uitoefen.
Deze week komt ze naar Nederland met haar one-woman show ‘Leaving a Mark’. Daarin vertelt ze over haar Nederlandse moeder, maar vooral ook over de littekens die we allemaal dragen. Een mooie aanleiding om bij te praten en haar wat vragen te stellen:
Je bent al heel lang geleden begonnen met comedy. Wanneer realiseerde je je dat je grappig was?
“Als tiener luisterde ik wel naar een paar comedy-elpees, waaronder die van Bill Cosby, Woody Allen en Steve Martin, maar ik zag mezelf nooit in die rol. Tot mijn moeder op een dag een groot diner organiseerde. Ik ben de jongste van zes, dus we zaten met veertien mensen aan tafel. Ik was ongeveer elf jaar oud en ik had op school een grap over religie gehoord. Hoewel ik zenuwachtig was, besloot ik die te vertellen. Iedereen moest lachen, ook mijn vader. Dat betekende veel voor me. Voor het eerst was ik niet de baby aan tafel; ik was er een van hen. Die herinnering is me altijd bijgebleven. Toch ben ik pas na mijn studie Culturele Antropologie met stand-up begonnen, wat op zich misschien wel een grap op zich is.”
Wanneer hoorde je voor het eerst over storytelling en wat trok je erin aan?”
“Toen ik in de twintig was, zag ik Lily Tomlin in de film ‘The Search for Signs of Intelligent Life in the Universe‘, dat maakte echt indruk op me. Ik ben toen begonnen mijn eigen persoonlijke verhalen op te schrijven, al wist ik lang niet goed wat ik ermee moest doen. Ze pasten niet echt in een stand-upact. Toen verhuisde ik van Canada naar New York en een vriend nodigde me uit om naar een live storytellingshow van The Moth te gaan – het was toen nog geen podcast, maar het was enorm populair. Een vorm van storytelling maar dan veel korter. De mensen op het podium hadden vijf of ten minuten en het publiek bestond uit artistieke types: schrijvers, acteurs, schilders. Het voelde meteen vertrouwd. Mijn ervaringen bij The Moth gaven me de moed om mijn eigen verhalen te gaan vertellen.”
Paulien Cornelisse, met wie ik Echt Gebeurd ben begonnen, zegt altijd dat storytelling bij Echt Gebeurd toegankelijker is voor artiesten die geen witte cisgender man zijn. Herken je daar iets in?”
“Jazeker! Ik weet dat ieder van ons vol zit met interessante verhalen, maar velen van ons missen de autoriteit, of zelfs de toestemming, om te geloven dat we die verhalen ook mogen vertellen. Ik denk dat de gemiddelde witte cisgender man van nature gelooft dat zijn verhalen gehoord moeten worden. Terwijl het natuurlijk veel leuker is als iedereen de kracht voelt om persoonlijke verhalen te delen.”
In je one-womanshow praat je over littekens. Hoe ben je op dat onderwerp gekomen?
“Gelukkig, of helaas zit ik onder de littekens! Omdat ik er al bijna mijn hele leven mee leef, hebben ze echt invloed gehad op hoe ik mijn lichaam, mijn gevoel voor schoonheid en mijn sterfelijkheid zie. Toen ik begon met het werken aan delen van deze voorstelling, ontdekte ik dat de meeste mensen rondlopen met littekens waaraan ze levendige herinneringen hebben. Dat kunnen grote, levensveranderende herinneringen zijn, maar ook kleinere situaties zoals een ongelukje op het schoolplein of zelfs iets doms of gevaarlijks dat we als volwassene hebben gedaan. Bovendien bestaat er op dit moment geen technologie, crème of laser die ze daadwerkelijk kan verwijderen. Door dat alles raakte ik erg geïnteresseerd in het bekijken van mijn eigen identiteit door de lens van de littekens die voor altijd bij mij zullen zijn.”
Je hebt met je voorstelling door heel Amerika gereisd. Wat heeft het praten over littekens je geleerd?
“De interactie met het publiek is misschien wel mijn favoriete onderdeel van de voorstelling. Het is ongelooflijk om te ontdekken wat mensen hebben meegemaakt! Het is iedere avond weer fascinerend als mensen vertellen over een bizarre operatie die ze hebben moeten ondergaan, of een aanval van een dier, of een ongeluk met een machine. Mijn favoriete verhaal tot nu toe was in Bozeman, Montana. Een paar mensen hadden al een verhaal gedeeld, maar toen werd er geroepen dat iemand achterin een fantastisch verhaal had. Ik kon het niet goed zien, maar het leek alsof iemand een paraplu in de lucht hield. Dus ik vroeg: “Is dat een paraplu die je omhoog houdt?” Het bleek haar kunstbeen te zijn.”
In je show vertel je hoe je moeder op zestienjarige leeftijd Nijmegen verliet met je vader, een geallieerde soldaat die Nijmegen had helpen bevrijden. Wat vertelde ze je over het land dat ze achterliet?
“Mijn moeder heeft me opgevoed met het idee dat alles in Nederland beter was. Ze had natuurlijk geen prettige herinneringen aan haar tijd daar als tiener in de oorlog, maar ze ging graag terug om haar familie te bezoeken. Ze vond dat Nederland in alle opzichten verder ontwikkeld was dan Canada. Mijn jeugd was gevuld met muisjes, Hema-theedoeken en Delftsblauwe molentjes . Ze naaide vroeger ook al mijn kleren en vertelde me dat de mode daar zeven jaar voorliep. Ze was enorm trots op Nederland.”
Op dit moment lijken de VS ongeveer zeven jaar op ons voor te lopen. Hoe is het om in deze verontrustende tijden comedy te doen in New York?
“Laat ik me op de positieve kanten richten. Het heeft comedy veel goed gedaan. Ten eerste komen veel mensen na afloop naar je toe om te zeggen dat ze het echt nodig hadden om te lachen en gewoon een paar uur plezier te hebben. Dat zegt iets over de escapistische kant van comedy. Maar daarnaast zijn ook talloze cabaretiers geïnspireerd geraakt om scherpe, politieke grappen en politieke satire te schrijven en op te voeren. Dat geeft een enorme opluchting na een dag vol doomscrollen en het gevoel van machteloosheid dat daar bij hoort. Je moet niet vergeten hoe belangrijk het is voor het publiek om verschillende perspectieven te horen.”
Ophira Eisenberg speelt haar Engelstalige One Woman Show ‘Leaving a mark’ op 28 april in de Landing in Amstelveen, 29 april in Amsterdam, 1 mei in Groningen, 4 mei in Diligentia Den Haag en 5 mei in Nijmegen, de stad waar haar verhaal begon.