Mariecke van den Berg is protestants en koos ervoor om bij de kerk te blijven nadat ze ontdekte dat ze zich aangetrokken voelt tot vrouwen, hoewel ze lang met die beslissing heeft geworsteld. Hoorde ze nog wel thuis in een kerk die vrouwen en LGBTQ+-mensen uitsluit? “Ik begrijp mensen die op een gegeven moment zeggen: dit werkt voor mij niet, ik verlaat mijn gemeenschap. Ik heb zelf ook op dat punt gestaan. Maar ik besloot om binnen het geloof op zoek te gaan naar ruimte, naar alternatieve interpretaties. Voor mij heeft religie geen normatieve functie. Mijn seksuele waarden staan los van mijn christelijke achtergrond.”
Ze is nu hoogleraar Religie, Gender en Seksualiteit aan de VU en hoogleraar Feminisme en Christendom aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ze is een stem voor niet-conservatieve gelovigen en zet zich in om bijbelteksten onder de aandacht te brengen die ruimte laten voor diverse seksuele identiteiten. “De Bijbel is lang niet zo definitief als mensen vaak beweren”, zegt ze. “Er is niet slechts één bijbelse visie op seksualiteit. Daarvoor is de Bijbel veel te divers. Polyamorie en homoseksualiteit komen bijvoorbeeld meerdere keren voor. Ik probeer die rijkdom in kaart te brengen.”
Grappen maken met ouders
Toch voelt niet elke christen zich vrij om zelfs maar openlijk over zijn of haar seksuele identiteit te spreken. Bij de christelijke studentenvereniging Ichthus was bijvoorbeeld niemand bereid om aan dit artikel mee te werken. Jammer, zegt student politicologie Alejandro Montaño Alvarez. Hij is christen, nam de tijd om de seksenquête gedetailleerd in te vullen en gaat graag dieper in op de materie. Hij heeft een monogame relatie met een vrouw, heeft 11 tot 15 keer per maand seks en geeft zijn seksleven een 10 op een schaal van 0 tot 10.
‘Conservatief zijn over seks is volkomen legitiem’
Dat roept de vraag op: hoe verhoudt zijn seksuele identiteit zich tot zijn religieuze identiteit? Hij spreekt openhartig: “Ik ben gelovig en kom uit een katholiek gezin. Maar dat bepaalt niet mijn identiteit, althans niet bewust. Ik ben toevallig hetero en heb een monogame relatie, maar ik voel me vrij om mezelf uit te drukken zoals ik dat wil. Mijn seksualiteit heeft voorrang boven mijn geloof.” Montaño Alvarez is Colombiaan en legt uit dat religie een grote rol speelt in zijn cultuur. “Toch zijn mijn ouders altijd open geweest over seks. We hebben goede gesprekken gehad toen mijn seksleven begon, en nu maken we er zelfs samen grapjes over.”
Gereguleerde seksualiteit
Volgens Van den Berg heeft het christendom “behoorlijk wat schade aangericht” door de manier waarop seksualiteit is gereguleerd. En ook binnen andere religies is er vaak een botsing als het om seksualiteit gaat. Maar ze benadrukt dat zelfs in seculiere contexten seksualiteit en seksuele identiteit altijd gereguleerd zijn. “Het werk van Michel Foucault heeft me hier veel inzicht in gegeven. Zelfs in een seculiere samenleving bestaat dit soort regulering. Het gaat om wie seks mag hebben met wie, op welke leeftijd, toestemming, dat soort ideeën. We leren ze, of dat nu via religie, opvoeding, school of vriendengroepen is.”
Religieuze jongeren, merkt Van den Berg op, worden vaker gedwongen om na te denken over hun seksuele identiteit. “In Nederland zijn gelovigen een minderheid, dus als je religieus bent, sta je al buiten de norm. Dat zorgt, net als bijvoorbeeld bij transgenders, voor een sterkere behoefte om je eigen verhaal over gender en seksualiteit vorm te geven.” Hoe ga je om met seks en seksuele geaardheid? Welke keuzes maak je, en waarom? Terwijl niet-religieuze jongeren deze vragen vaak geleidelijk aan verkennen, worden religieuze jongeren gedwongen om eerder een standpunt in te nemen.
Het is een perspectief dat A. (22), een moslimvrouw, herkent. “Toen ik jonger was, kuste ik af en toe jongens. Destijds begreep ik niet helemaal wat mijn geloof daarover zegt. Maar nu is het me duidelijk: ik volg de islam en wacht met seks tot het huwelijk. Ik vind dat mooi: we leren samen, en het versterkt onze emotionele band. En eerlijk gezegd heb ik er toch nog geen behoefte aan.”
Spiritueel verbonden
H. (19), ook moslim, heeft soortgelijke keuzes gemaakt en wacht tot het huwelijk. “Seks tussen een getrouwde man en vrouw is iets intiems en moois. Het is het moment waarop je spiritueel met elkaar verbonden raakt.” Ze vindt het niet erg dat ze buiten de Nederlandse seksuele norm valt. “Ik hou niet van feestjes of studentenverenigingen. De meeste van mijn vrienden zullen waarschijnlijk ook wachten tot het huwelijk, ze zijn meestal moslim. Natuurlijk zie ik seksualiteit in tv-programma’s, maar het raakt me niet. Ik verlang er niet naar.”
‘Seks is geen taboe binnen de islam’
De vrienden van A. zijn daarentegen niet allemaal moslim, en sommigen zijn al actief aan het experimenteren. “We kunnen er openlijk over praten, ik ben een heel open persoon. Binnen de islam is seks geen taboe; dat is een misvatting. Het taboe komt voort uit bepaalde islamitische culturen. Ik hoop er in de toekomst ook openlijk met mijn kinderen over te kunnen praten.”
Voor altijd getekend
Voor uitgesproken christenen als Alvarez en Van den Berg is dat precies de kern: het gesprek over seksualiteit gaande houden, zowel binnen als buiten de kerk. Montaño Alvarez hoopt dat zijn houding anderen kan inspireren, en benadrukt hoe belangrijk het is dat er over dit onderwerp wordt gepraat en voorlichting wordt gegeven.
Van den Berg voegt toe: “Conservatief zijn over seks is volkomen legitiem, we hebben het geluk die vrijheid in Nederland te hebben. Maar conservatieve stemmen zijn vaak het luidst, en daarom zijn ze de norm gaan bepalen binnen het christendom, de islam en andere religies. Daar moeten we voorzichtig mee zijn, vooral met jongeren, omdat zij kwetsbaar zijn. Als ze het gevoel hebben dat ze zichzelf niet kunnen zijn, kan dat hen voor het leven beschadigen of ertoe leiden dat ze de kerk verlaten. En ik heb uit eigen ervaring geleerd dat het niet zo ver hoeft te komen.”