In het voorgenomen besluit, dat nog ter advies bij de OR ligt, verdwijnen zeven aanstellingen door natuurlijk verloop. De vijf gedwongen ontslagen betreffen twee hoogleraren, twee universitair hoofddocenten en een universitair docent. “Voor de meesten van hen kwam het totaal onverwacht”, vertelt universitair hoofddocent Janne Koornneef. “Het had ons allemaal kunnen treffen”, vult universitair docent Anouk Beniest aan. Eén van de met ontslag getroffen wetenschappers zit twee jaar voor zijn pensioen. “Daar had toch een andere oplossing voor gevonden kunnen worden”, denkt Koornneef. “Ik vraag me soms af waar de menselijke maat is gebleven op de VU”, zegt docent Bernd Andeweg.
Nieuw curriculum en geld van veldpartijen
Ondanks dat de aardwetenschappers blij zijn dat ze überhaupt mogen blijven bestaan, hakt het reorganisatieplan er flink in bij de medewerkers. Zelf hadden ze een voorstel gedaan waarbij ze uit de rode cijfers zouden komen zonder gedwongen ontslagen, doordat veel medewerkers iets minder zouden gaan werken of eerder met pensioen zouden gaan, maar dat plan is niet gehonoreerd. Een ander plan van de aardwetenschappers zelf om geld in te zamelen bij bedrijven en organisaties is wel opgenomen in de nieuwe begroting: de komende jaren komt er per jaar zo’n acht ton van deze veldpartijen.
Een ander onderdeel van het reorganisatieplan is de totale herziening van het curriculum van de bachelor- en masteropleidingen. Die worden efficiënter georganiseerd, op een manier die beter aansluit bij de maatschappelijke vraagstukken van deze tijd. “Dat betekent dat we de komende jaren juist een extra inspanning moeten leveren om het nieuwe curriculum te starten, terwijl we het oude ook nog draaiend moeten houden. En dat allemaal met minder mensen”, zegt Andeweg.
Over het nieuwe onderwijsprogramma zelf zijn de aardwetenschappers wel enthousiast. “Als dat eenmaal draait, wordt het een heel mooi programma”, zegt Koornneef. “Vanaf 2027 veranderen al mijn vakken, ze worden totaal vernieuwd”, vertelt Beniest. “Dat gaat natuurlijk veel tijd kosten, maar dat heb ik er graag voor over.”
Pesten en psychisch geweld
De afgelopen jaren waren heftig, met de dreigende opheffing van de hele opleiding die maandenlang in de lucht hing. De onzekerheid leidde tot veel stress bij medewerkers. De werktevredenheid kelderde van een 7 in 2018 naar een 5 voor de afgelopen twee jaar, zo blijkt uit het Werkbelevingsonderzoek. De werkstress liep juist op van een 2,7 in 2018 naar een 3,2 in 2025. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat zeventig procent van de medewerkers in 2026 ongewenst gedrag ervoer. Dat ging met name om pesten en psychisch geweld, meestal niet veroorzaakt door directe collega’s of leidinggevenden, maar door ‘overigen’. Het blijft gissen, maar het ligt voor de hand dat het om bestuurders gaat of andere betrokkenen bij de planning van de reorganisatie. In het hele proces voelen de aardwetenschappers zich weinig gehoord.
“Onderling is de sfeer juist beter geworden”, denkt Koornneef. Beniest beaamt dat: “Als er mensen uitvielen, namen we elkaars werk over. Zo heeft Bernd het afgelopen jaar bijvoorbeeld een cursus van mij overgenomen.”
Minder beurzen
De dreigende opheffing deed de afdeling geen goed. Er zat vorig jaar een flinke dip in het aantal nieuwe studenten: vijftien in plaats van de gemiddelde veertig. Andeweg spreekt nog steeds docenten aardrijkskunde die denken dat de studie aardwetenschappen aan de VU niet meer bestaat. Ook zijn de afgelopen jaren vier wetenschappers naar andere universiteiten vertrokken, van wie een aantal met een grote nationale of Europese onderzoeksbeurs.
De wetenschappers die wel bij de VU bleven konden minder beurzen aanvragen omdat de VU in veel gevallen weigerde een inbeddingsgarantie af te geven. Voor de komende jaren voorzien de aardwetenschappers dat er minder beurzen aangevraagd gaan worden omdat er simpelweg minder jonge onderzoekers zijn. Koornneef haalde dit jaar toch een Vici-beurs binnen, maar de bouw van het lab waar zij haar onderzoek zou moeten doen heeft twee jaar stilgelegen. “Nu dit plan er ligt, kan ik pas weer met FCO (Facilitaire Campus Organisatie, red.) om de tafel. Maar omdat alles veel duurder is geworden, zal het lab waarschijnlijk een stuk kleiner moeten worden.”
Rust en stabiliteit
Naar verwachting wordt het reorganisatieplan in september definitief en is aardwetenschappen in 2031 uit de rode cijfers. Wat de aardwetenschappers vooral hopen, is dat er nu een periode van rust en stabiliteit komt – en dat ze niet na vijf jaar opbouwen alsnog de deuren moeten sluiten. “We hebben de afgelopen tijd bewezen dat we bestaansrecht hebben: we zijn nog steeds een topopleiding en halen nog steeds veel beurzen binnen. Laat ons dan nu ook gewoon een poosje ons werk doen”, besluit Andeweg.