De introductietekst windt er geen doekjes om: ’Religion is a hot topic. In a world marked by global conflicts, digitalization and rapidly changing climate, we are looking for a bigger story to hold on to. At the same time, many of these stories are being used to create division and hierarchy.’ Religie heeft altijd een rol gespeeld in de menselijke zoektocht naar stabiliteit en betekenis, maar heeft ook vaak geleid tot uitsluiting en conflict. Kan religie betekenisvol zijn op een meer holistische manier? Die vraag was het vertrekpunt voor de tentoonstelling Realms of Reality. Buiten is het snikheet, binnen bij de VU Art Science Gallery is het aangenaam koel.
Paars futurisme
Links van de introductietekst hangen tekeningen uit de series Substantia van Suzanne Plomp. Het eerste werk Hand of Benediction van Plomp is een zwarte, paarse en groene tekening waarin een futuristische duizendpoot als een sieraad hangt om een feminiene hand die eruitziet als die van een elf. Het schilderij roept een sfeer op van futurisme waarin technologie en religie samen lijken te smelten. Het heeft iets weg van een altaar voor de vereniging van mensen met dieren in een technologische toekomst.
‘’Het is een potloodtekening”, vertelt Jasmijn Mol, kunsthistoricus en onderzoeker, die een begeleidend essay schreef voor de tentoonstelling, “het is allemaal getekend met de hand. Het is the elephant in the room geworden: de kunstenaar kan zich niet vinden in associaties met futurisch en digitaal. Het gaat haar juist om dichtbij te kijken naar de schaduwprocessen in de natuur.’’
Het werk is het favoriet van vakantieganger Morgan uit Houston Texas: ‘’I really like the color scheme of the painting with the hand, the purple really makes it stand out.”
Heilige Maria in India
Het volgende werk is van textiel, afkomstig uit de installatie Heavenly Bodies van Marcos Kueh: een blauw, roze, groen tapijt met in het midden heilige Maria met een ietwat androgyn voorkomen. Maria staat op een bloem en is omringd door elementen die je zou kunnen categoriseren als sneeuwvlokjes of sterren. Ook dit werk heeft iets van een altaar en iets futuristisch door twee elementen links en rechts boven de Maria die lijken op een digitale variant van een ‘alziend oog’.
“Kuehs werk heeft vaak neonachtige felle kleuren, het refereert aan kapitalisme en de relatie met (neo)kolonialisme”, vertelt Mol, “in heel Zuidoost Azië zijn dit soort beelden van een witte Maria verspreid, ze zijn niet aangepast aan hoe de lokale bevolking eruitziet. Er staan teksten in verschillende talen op het tapijt: het idee is dat het westen niet altijd alles hoeft te begrijpen.’’
Bezoeker Youvin Park is geïntrigeerd: ‘’It combines all kinds of religions and different cultures. Like Buddhism and Catholicism. I haven’t seen a work that combines so much before.’’
Liegen of huilen?
De schilderijen van Fiona Lutjenhuis trekken de aandacht door het felle groen. Op een van de schilderijen zie je een vrouw met een gefronste blik zitten in een giftig uitziend bos (afbeelding bovenaan dit artikel). Ze heeft een boek in handen met daarop twee zinnen geschreven: ‘Father what is worth lying for? Mother what is worth crying for?’ Zou Lutjenhuis hiermee suggereren dat religie mannen kan aansporen te bedriegen en vrouwen vooral aanspoort om in contact te zijn met hun emoties?
Het schilderij is een drieluik. Een van de drie luiken heeft een niet-ingevuld vak: wellicht wil Lutjenhuis ons zelf na te denken zetten om een levensovertuiging in te vullen.
“Lutjenhuis is opgegroeid in een sekte”, vertelt Mol, “haar vader was ‘de man des huizes’, hij vertelde dat iedereen verdoemd was maar dat als ze hem zouden gehoorzamen ze gered zouden worden door buitenaardse krachten. Lutjenhuis wil in haar werk ook de mooie kanten laten zien van leven volgens spirituele of theosofische ideeën: het is een oproep voor het openstellen naar de krachten van de natuur.’’
Bezoeker Nick van der Hoeven is gefascineerd door het schilderij: ‘’I am fascinated by the conflicts between scientific and religious views. I found these in the work of Lutjenhuis.’’
Tussen hemel en aarde
Nerveusmakende geluiden van de natuur domineren het laatste werk: de installatie Snakes and Ladders van Simone Albers. Het is een vierkante kamer, met blauwe muren, met aan een wand een soort spinnenweb met slangen die zich erin nestelen. Het werk zou ‘de aandacht verleggen van de religieuze belofte van het hiernamaals naar de betekenis van het leven in het hier en nu’.
Mol geeft meer informatie over de installatie: ‘’Het is een herinterpretatie van het spel Snakes and Ladders dat is gekoloniseerd door Engeland (het spel komt oorspronkelijk uit India, red.) en is platgeslagen tot een spel van ‘goed of slecht’: als je hoog op de ladder bent ben je een goed mens, ben je laag op de ladder word je gebeten door een slang en ben je een slecht mens. De installatie is een nieuwe versie van het bordspel, waarin alles cyclisch is, en er geen goed en slecht meer is, geen boven of onder.’’