Onder jongeren komt mantelzorg veel vaker voor dan je zou denken: één op de vier jongeren zorgt voor een familielid of naaste. Dat loopt uiteen van het volledige huishouden doen tot je zorgen maken over iemands financiën of mentale toestand. De VU organiseert deze week een programma in het kader van de Week van de Jonge Mantelzorger voor studenten, docenten en begeleiders.
Docentonderzoeker Hinke van der Werf van de Hanzehogeschool Groningen schreef haar proefschrift over jonge mantelzorgers tussen de 18 en 25 jaar. Twee jaar geleden organiseerde ze de eerste landelijke bijeenkomst rond onderwijs en mantelzorg die sindsdien jaarlijks plaatsvindt.
“Het gaat niet alleen om de concrete zorgtaken die je hebt”, zegt Van der Werf, “maar ook om de constante zorgen en spanningen die je thuis doorleeft.”
Hoeveel studenten in het hoger onderwijs zijn eigenlijk mantelzorger?
“Eén op de vier jongeren is mantelzorger. Je kunt er wel vanuit gaan dat dat onder studenten ongeveer hetzelfde ligt. Voornamelijk bij studenten in zorggerelateerde opleidingen zie je veel jonge mantelzorgers, bijvoorbeeld bij geneeskunde, psychologie, verpleegkunde en social work. Voor zulke studies kiezen studenten vaker als ze te maken hebben gehad met een zorgsituatie thuis.”
Wanneer is een student mantelzorger?
“Als er iemand in de nabije omgeving ziek is of zorg nodig heeft, bijvoorbeeld een familielid. Het hangt niet alleen af van het aantal uur dat iemand zorg verleent. Ik heb bijvoorbeeld studenten gehad met een verslaafde ouder. Die doen misschien af en toe de boodschappen, maar dat is niet heel anders dan wat je doet als je op kamers woont. Toch zijn zij ook mantelzorgers. Of misschien zijn er financiële problemen, omdat je ouder niet kan werken of omdat de zorg duur is. Je kunt daar nachten van wakker liggen. Je zorgen maken óm iemand is soms zwaarder dan zorgen vóór iemand.”
U verwacht dat het aantal mantelzorgers gaat toenemen. Hoe komt dat?
“De overheid legt steeds mee zorg bij mensen thuis. Dat betekent niet alleen méér zorgtaken, maar ook dat er minder geld beschikbaar is of dat mensen langer moeten wachten op zorg. Dat vergroot de druk.”
“Hoe zwaar mantelzorg is, hangt sterk samen met beleid. Stel dat je een broertje of zusje hebt met het syndroom van Down, maar de zorg is goed geregeld en je ouders kunnen het goed dragen. Dan ben je formeel misschien wel mantelzorger, maar hoeft het niet heel belastend te zijn. Dat heeft dus ook met politieke keuzes te maken.”
Tegen welke uitdagingen lopen studerende mantelzorgers aan?
“Deze studenten moeten vaak lastige keuzes maken: ga ik naar college of breng ik mijn moeder naar het ziekenhuis? Ze willen studeren of stage lopen, maar kunnen hun verantwoordelijkheid niet zomaar loslaten. Dat betekent dat ze soms dingen moeten opgeven. Ze hebben daardoor minder tijd voor hun vrienden of halen lagere cijfers. Soms vallen ze zelfs uit.”
“Studeren draait niet alleen om kennis opdoen, maar ook om persoonlijke en sociale ontwikkeling. Denk aan op kamers gaan of actief zijn bij een vereniging. Als je zorgtaken hebt, ben je daarin vaak beperkt. Je kunt veel dingen niet doen die je leeftijdsgenoten wel doen. Dat kan leiden tot eenzaamheid.”
Wat kunnen onderwijsinstellingen voor studenten doen?
“We zien wel dat er wat hulpmaatregelen zijn, zoals financiële compensatie bij studievertraging. Maar die komen vaak pas als de nood al heel hoog is. Wat zou helpen is een regeling zoals de topsportregeling. Dat studenten aan het begin van hun studie kunnen aangeven dat ze mantelzorger zijn en structureel meer flexibiliteit krijgen. Dan hoeven ze niet steeds opnieuw om uitzonderingen te vragen. Juist als er veel speelt, is het moeilijk om hulp te zoeken.”
“Vroeg of laat krijgt iedereen met mantelzorg te maken. Daarom moeten we aandacht voor elkaar hebben. Docenten en medestudenten kunnen daar ook een rol in spelen. Een luisterend oor bieden kan al veel betekenen. Dat hoeft niet lang te duren, maar het kan nét het verschil maken.”