Nataliia Krysanova (48) had net haar eerste jaar van haar promotieonderzoek in de economie afgerond toen de oorlog in haar thuisland uitbrak. Ze vluchtte samen met haar elfjarige zoon naar Nederland en wilde meteen weer gaan studeren; onder meer om haar zinnen te verzetten, zo vertelt ze. Inmiddels volgt ze de opleiding Business Analytics, in de hoop hier een nieuwe carrière op te bouwen. “Ik mik op een baan als business analist, bijvoorbeeld bij een bank, waar ik mijn ervaring in de financiële sector kan combineren met de analytische en programmeervaardigheden die ik nu opdoe,” zegt ze. Ze wil financieel onafhankelijk worden en uiteindelijk een eigen appartement kunnen betalen.
Toen ze begon met studeren, was ze bang dat ze er als oudste zou uitspringen tussen medestudenten die, zoals ze het zelf zegt, twintigers zijn of zelfs nog jonger. “Maar ze geven me niet het gevoel dat ik ouder ben. Soms dachten studenten dat ik de docent was als ik het lokaal binnenkwam,maar als we samenwerken aan een project of groepsopdracht, behandelen ze me gewoon als één van hen.”
Voordat ze Oekraïne ontvluchtte, werkte ze bij een bank in haar woonplaats Dnipro op de afdeling Betaalkaarten, waar ze verantwoordelijk was voor de ontwikkeling van betaalkaarten en de bijbehorende services.
Vlucht uit Oekraïne
De oorlog begon met een grootschalige Russische invasie in verschillende regio’s, waarbij Kyiv en andere grote steden werden aangevallen. “Dnipro lag op dat moment nog niet onder vuur, maar die eerste dagen waren heel eng”, vertelt Krysanova. “Ik had geen idee hoe het was om in oorlogsomstandigheden te leven. Ik dacht dat soldaten ons huis zouden binnenvallen en ons zouden bedreigen, of erger. Maar zo ging het niet. Luchtalarmen gingen af, lokale militairen bereidden zich voor op de verdediging, het nieuws bleef maar binnenkomen en de dreiging was voortdurend voelbaar. Door de sirenes zaten en sliepen we meestal in de kelder. Het was doodeng.”
Toen ze hoorde van de zware aanval op het Vrijheidsplein in Charkiv, bij het regionale overheidsgebouw, waarbij ongeveer dertig mensen omkwamen, besloot ze samen met haar zoon de trein te pakken richting de grens. “Ik had geen kaartjes; die kon je niet kopen. We gingen gewoon naar het station en schrokken van de enorme hoeveelheid mensen die probeerden te vertrekken.De deuren van de trein waren dicht, mensen klopten op de ramen en er werd gesmeekt om vrouwen en kinderen binnen te laten.Uiteindelijk deed een medewerker de deur open. Ik weet niet eens meer hoe we binnenkwamen; de menigte duwde ons naar binnen.Ik hield de hand van mijn zoon stevig vast, bang om hem kwijt te raken. In een slaapcoupé voor vijftig mensen zaten er zeker tweehonderdvijftig. Je kon nauwelijks bewegen, laat staan naar het toilet gaan.”
Om geen doelwit te worden voor Russische gevechtsvliegtuigen werden de lichten in de trein gedoofd. “We reisden verder in het donker en deelden medicijnen en water met elkaar. Het was doodeng.” Vanwege het licht van onze telefoons mochten we zelfs geen berichten sturen naar vrienden of familie. Om toch iets te kunnen sturen verborgen we ons onder onze jassen.”
Holiday on Ice
Bij aankomst in Lviv waren ze opgelucht dat ze na 23 uur reizen eindelijk uit de trein konden stappen. Ze waren erg onder de indruk van het grote aantal vrijwilligers dat eten, koffie en thee uitdeelde. ’s Nachts bereikten ze de grens en na ongeveer vier uur wachten konden ze die uiteindelijk oversteken naar veilig gebied. Van daaruit reisden ze verder met de trein naar Bratislava, Praag en vervolgens Berlijn. Op elk station boden vrijwilligers eten en onderdak aan, “maar wij vervolgden onze reis, steeds verder weg van de oorlog,” vertelt Nataliia.
Toen ze aankwamen op Amsterdam Centraal, stond er niemand op hen te wachten; ze behoorden tot de eersten die zo ver vanuit Oekraïne waren gekomen. “We vroegen twee politieagenten om hulp,” zegt Krysanova, terwijl ze een foto op haar telefoon laat zien van haar en haar zoon met een glimlachende politieagente. “We werden ondergebracht in het Savoy Hotel. Dat was zo’n opluchting. We waren uitgeput, maar eindelijk veilig.”
De verhalen van Oekraïense vluchtelingen verschillen enigszins van die van vluchtelingen uit landen als Syrië of Eritrea. Krysanova en haar zoon werden als gasten behandeld en meegenomen naar musea en concerten. “We kregen zelfs kaartjes voor Holiday on Ice.”
Nadat ze eenmaal was gesetteld, kwam ook haar zus met haar kinderen naar Nederland. “Mijn zoon heeft het lawaai van de bombardementen niet meegemaakt, omdat we eerder uit Oekraïne zijn vertrokken, maar mijn zesjarige nichtje schrok in het begin van vuurwerk en vliegtuigen die overvlogen,” vertelt Nataliia. Later kwam ook haar 26-jarige dochter naar Amsterdam, met twee katten. Ze wonen nu allemaal samen met andere Oekraïners in een soort wooncomplex in Duivendrecht, ieder in een kleine maar eigen kamer. Ze leren Nederlands, en de kinderen gaan naar school en volgen zwemlessen, die in Nederland verplicht zijn.
Nederlands leren op de fiets
Krysanova kon niet bij een bank aan de slag omdat haar Nederlands nog niet op het vereiste niveau was. Daarom ging ze werken aan de lopende band in een computerfabriek. “Na twee maanden besefte ik dat dit niet was wat ik echt wilde. Ik was ongelukkig en voelde geen voldoening”, vertelt ze.
Vastbesloten om een zinvol bestaan op te bouwen en tegelijkertijd Nederlands te leren, schreef ze zich in voor de opleiding Toegepaste Wiskunde aan de Hogeschool Inholland, destijds de enige instelling in Amsterdam die Oekraïners lagere collegegelden aanbood op grond van de EU-richtlijn inzake tijdelijke bescherming. Ze vond snel haar draai en verbeterde haar Engels.
Toen ze hoorde dat het University Assistance Fund (UAF) slechts een beperkt aantal Oekraïners ondersteunt bij hun studie en loopbaan, besloot ze zich aan te melden. Ze verwachtte een afwijzing vanwege haar leeftijd, “maar ik was gemotiveerd en had een duidelijk toekomstplan, waardoor ze me toch aannamen”, herinnert ze zich. Ze behaalde haar propedeuse bij Inholland en vervolgde daarna haar studie aan de VU. Dit jaar hoopt ze haar bachelor Business Analytics af te ronden. “Ik overweeg daarnaast ook om gelijktijdig een master Computational Science te volgen”, voegt ze toe, met het doel zich verder te ontwikkelen in haar vakgebied.
Dat laat zien hoe vastberaden ze is. Ze heeft veel gedaan om Nederlands te leren. Ze kan zich inmiddels goed redden, maar voelt zich nog niet zeker genoeg om een sollicitatiegesprek in het Nederlands te voeren. Ze begon met een cursus voor vluchtelingen via de gemeente en behaalde haar A2-certificaat, waarna ze haar Nederlands verder ontwikkelde aan de VU. “Het is lastig om mijn studie te combineren met het leren van Nederlands, dus verbeter ik mijn Nederlands nu door tijdens het fietsen van en naar de universiteit naar ingesproken teksten te luisteren,” vertelt ze.
Koningsdag vieren
Haar zoon spreekt inmiddels vloeiend Nederlands, vertelt ze. “Dat merkte ik laatst bij McDonald’s, toen hij zonder moeite iets bestelde aan de balie. Toen we in Nederland aankwamen, sprak hij geen Engels of Nederlands.”
Het kostte hem wel even wat tijd om te wennen aan zijn nieuwe omgeving. Op de basisschool waren er Oekraïense leerkrachten die de kinderen ondersteunden, maar toen hij twaalf werd en naar de middelbare school ging, had hij het moeilijk vanwege de taal. Maar naar verloop van tijd werd zijn Nederlands heel goed.
Krysanova: “Nu hij vijftien is, voelt hij zich thuis in Nederland. Hij viert Koningsdag en heeft hier zijn vrienden. Hij is gelukkig, en dat maakt mij ook gelukkig. Ik ben Nederland, VU Amsterdam en het UAF ontzettend dankbaar voor hun steun en voor de kans om mijn leven opnieuw op te bouwen.”