“We kennen het allemaal. De docent stelt een vraag, en je denkt: ik weet het niet, ik wil niet aan de beurt zijn, ik wil niet dat mensen denken dat ik dom ben”, zegt VU-docent en opleidingscoördinator Isabel Braadbaart. Voor introverte studenten kan zo’n situatie een extra uitdaging zijn. Student biomedische wetenschappen Jozefien van Horzen (20) zit op die momenten in stilte haar woorden af te wegen. “Ik ben vaak bang iets van mezelf te laten horen, omdat mensen daar wat van kunnen vinden. Dan hou ik mijn mening liever voor me.” Ze beschouwt zichzelf als introvert: sociale interacties kosten haar veel energie, ze heeft tijd alleen nodig om tot rust te komen. Toch heeft ze zichzelf extravert gedrag aangeleerd. “Op advies van een psycholoog heb ik geleerd meer initiatief te nemen, anders wordt je mening nooit meegenomen.”
Introversie is beslist geen stoornis, wil VU-studentenpsycholoog Anna van der Steen benadrukken. “Het is een persoonlijkheidskenmerk op een schaal. Introverte studenten kunnen goed functioneren, maar situaties waar ze langdurig buiten hun comfortzone moeten treden, kunnen energie kosten en leiden tot mentale belasting.”
Dat herkent Van Horzen. “Als het goed gaat met mijn studie, betekent dat vaak dat ik minder aandacht heb voor mijn mentale welzijn. Meekomen in het systeem is hard werken, er blijft minder tijd en energie over om voor jezelf te zorgen.”
Langer over studie doen
Rutger Kappe deed aan de VU promotieonderzoek naar determinanten van succes in de studie en de vroege carrière. Extraversie wordt door sommige docenten overgewaardeerd, vindt Kappe. “Omdat het voor henzelf ook fijn is als studenten vragen stellen. Dan hebben ze het gevoel dat ze interactief bezig zijn.” In zijn onderzoek zag hij geen significant verschil in de hoogte van de cijfers die introverte en extraverte studenten haalden, maar wel in de studieduur. Studenten die last hadden van faalangst en neuroticisme – iets wat kan samenhangen met introversie volgens Kappe – deden langer over hun studie. “Je zag dat ze vaker hun tentamens gingen uitstellen omdat ze bang waren dat ze het toch niet gingen halen.”
‘Wacht niet te lang met het inschakelen van een studieadviseur of studentenpsycholoog’
Studentenpsycholoog Van der Steen ziet bij haar studenten ook dat ze soms heel laat pas hun scriptiebegeleider durven te mailen, omdat ze eerst alles zelf uit willen zoeken. “Ze willen iemand niet tot last zijn. Zolang je je vakken haalt en je met 400 anderen in een collegezaal zit, is er weinig aan de hand. Maar als er uiteindelijk een verplicht vak komt waar je iets spannends moet doen, zoals interviews afnemen of stage lopen, dan zullen ze daar misschien niet snel hulp bij zoeken.” Toch is dat juist wat ze zou adviseren. “Neem iemand in vertrouwen, en breid dat langzaam uit. Wacht niet te lang met het inschakelen van een studieadviseur of studentenpsycholoog.”
Kappe is inmiddels lector studiesucces aan hogeschool InHolland, en ziet in de studentenmonitor, waar ook naar persoonlijkheid wordt gekeken, dat het minder goed gaat met introverte studenten. “Ze voelen zich minder thuis op de opleiding en gaan daardoor minder actief participeren. Ze presteren dus op cijferniveau niet anders dan extraverte studenten, maar hun route is wel anders.”
Vooraf je docent waarschuwen
Hoe gaat dat samen met het onderwijs dat ze doorgaans krijgen in Nederland? Kappe ziet dat het hoger onderwijs in Nederland de afgelopen jaren actiever, socialer en interactiever is geworden. “En terecht, want betrokkenheid en participatie zijn belangrijke voorspellers van studiesucces.”
Maar, zo zegt Kappe ook, niet elke student floreert in dezelfde studieomgeving. Neem bachelorstudent Camryn Gooswit (22). Mensen vragen haar weleens of het wel goed met haar gaat wanneer ze wat stil is. “Dat vind ik best apart, dit is gewoon wie ik ben. Ik heb het soms nodig om me wat terug te trekken en alleen te zijn.” Maar in haar colleges kan dat niet altijd, vooral niet bij de vakken waar participatie wordt becijferd. Haar studie Engelse literatuur en samenleving heeft veel werkgroepen waar studenten worden geacht actief mee te doen. Op een gegeven moment is Gooswit begonnen docenten voor aanvang van een nieuw vak te mailen om uit te leggen dat ze introvert is en misschien niet veel zal zeggen in colleges. “Over het algemeen houden ze er dan wel rekening mee. Ze nemen me apart en vragen door, of letten bijvoorbeeld meer op hoe ik mijn huiswerk maak dan hoe vaak ik mijn hand opsteek.”
Meer tijd nodig
Volgens docent Braadbaart is het creëren van een veilige omgeving essentieel om iedereen mee te krijgen in het onderwijs. “Als iemand zich niet veilig voelt, blokkeert het deel van hun hersenen dat informatie opslaat. Je zit dan helemaal in je fight, flight of freeze modus. Dat maakt het moeilijk om te leren.”
Maar is het wel te doen voor docenten om op individueel niveau te kijken wat studenten nodig hebben om zich op hun gemak te voelen? Aandacht hebben voor introverte studenten hoeft volgens Kappe niet veel extra tijd te kosten. “Een wat stillere student na de les aanspreken en iets zeggen als: Het valt me op dat dezelfde studenten vaak vragen stellen. Heb jij zelf vragen? Vaak blijkt dan dat ze die ook hadden, maar dat andere studenten ze al hadden gesteld.” Introversie wordt volgens Kappe vaak verward met verlegenheid. “Introversie draait niet om sociale angst, maar om behoefte aan reflectie en verwerkingstijd. Introverte mensen willen vaak gewoon wat dieper nadenken voordat ze hun hand opsteken.”
Om die studenten op weg te helpen, spreekt Braadbaart ze soms juist bewust aan, ook al kan dat spannend zijn voor de student. “Als ik ze tijdens hun beurt echt in paniek zie raken dan ga ik wel snel naar iemand anders. Ook al heb je iemand in de spotlight gezet, je kunt die er ook weer afhalen zonder er iets groots van te maken.”
Stimulerend spelelement
Digitale quizzen als Mentimeter en Kahoot kunnen het volgens Braadbaart ook makkelijker maken voor studenten hun mening te geven. Zo’n spelelement werkt ook goed voor masterstudent arbeids- en organisatiepsychologie Alex (24, wil niet met zijn achternaam in Ad Valvas). Hij merkt dat dat soort tools interactie stimuleert voor álle studenten. Zelf heeft hij het niet per se nodig. “Ik ben introvert, maar ik vermoed dat 
docenten zullen zeggen dat ik de meest extraverte persoon op aarde ben.” In een werk- of studiesetting kost het hem weinig moeite actief mee te doen en zich te laten horen. “Maar vooral omdat ik het gewoon heel interessant vind wat ik leer.” Zodra die context verandert naar een gewone sociale setting, is het een ander verhaal. Toen hij een studiegenoot voor een opdracht moest interviewen, ging dat goed. Het klikte, en de studiegenoot nodigde Alex na afloop uit om mee te gaan naar zijn vrienden met wie hij had afgesproken. Eenmaal daar voelde Alex zich zo ongemakkelijk dat hij met een smoes snel weer vertrok. “Een-op-een ging het goed, maar het socialiseren in de grote groep bleek te veel voor me. Ik heb echt eerst de tijd nodig om iemand te ‘sizen’ en te bepalen of ik me op mijn gemak bij ze voel. Dat gaat moeilijk met veel mensen tegelijk.” Die momenten eisen een emotionele tol, ook al zegt hij niet eens per se met mensen te willen afspreken. “Studiegenoten hebben door dat ik introvert ben, en nodigen me voor mijn gevoel daardoor minder uit voor dingen – misschien ook om mij te beschermen. Om niet betrokken te worden bij dingen, doet wel iets met je. Het zorgt er ook voor dat vriendschappen vaak een beetje op de oppervlakte blijven.” Tegelijkertijd is hij ervan overtuigd dat zijn introverte karakter hem helpt in zijn studie. “Als ik extravert was geweest, zou ik na college vaker wat gaan drinken in plaats van te gaan studeren.”
Zeg dat je het niet snapt
Helemaal om spannende momenten heen werken is niet te doen, en misschien ook niet wenselijk. Na de studie komen introverte studenten waarschijnlijk ook situaties tegen waar ze zich buiten hun comfortzone moeten bewegen. Braadbaart: “Je moet ze ook laten zien dat het een onderdeel is van het leren dat ze een keer aan de beurt komen, en dat er ruimte is voor andere ideeën, en om fouten te maken. Je hebt wel mensen die autonoom leren, maar het gebeurt toch vooral in een relatie tussen iemand die iets weet, en iemand die iets leert. Die relatie moet je opbouwen.”
Van Horzen merkt dat haar introversie haar op dat gebied soms dwars zit. “Als ik iets niet snap, durf ik daar vaak niet naar te vragen. Dan denk ik: ik zoek het later zelf wel uit. Maar uiteindelijk ben ik meer tijd kwijt aan zelfstudie en snap ik het gewoon minder goed dan mijn studiegenoten.”
Inhaalslag
In zijn onderzoek naar succes in het vroege werkveld zag Kappe dat extraverte studenten in de eerste jaren na afstuderen gemiddeld een hoger salaris ontvingen dan introverte studenten. “Dat lijkt deels verklaarbaar door hun assertiviteit en vermogen zichzelf te profileren – eigenschappen die ook in activerend onderwijs vaak worden beloond.” Extraversie wordt volgens Kappe enorm gewaardeerd in de sollicitatieprocedure. Maar na een paar jaar blijkt een andere karaktertrek te gaan meewegen: consciëntieusheid – een eigenschap die wordt geassocieerd met introversie. “Hun sterke werkhouding, betrouwbaarheid en focus op kwaliteit renderen op termijn. Ze lopen dus gewoon in op hun extraverte collega’s.”
Wordt aan zoiets als consciëntieusheid dan wel genoeg aandacht besteed in het hoger onderwijs? De studenten vinden van niet. Van Horzen: “Er is wel aandacht voor soft skills op mijn studie, en ontdekken welke die van jou zijn. Maar het gaat daar niet per se over hoe je ze kunt ontwikkelen. De soft skills die we bespreken zijn uiteindelijk toch weer vaak dingen als leiderschap en goed kunnen samenwerken in grote groepen.” Gooswit: “Extravert gedrag blijft een soort norm waar de rest zich naar moet verhouden.”
Heel goed om hier bewust van te zijn en mee om te gaan. Aan de andere kant, in veel Eindtermen van opleidingen staat ook iets over kunnen communiceren over je kennis en onderzoek. Dat is dus wel iets dat wel van studenten verwachten aan het eind van hun opleiding. Een flinke opgave voor sommigen, des te meer voldoening als het lukt.