Engelstalig onderwijs heeft ook voorstanders

NIEUWS

Onderwijs  11 juli 2017

Engelstalig onderwijs heeft ook voorstanders

reacties 4

De actie voor een rechtszaak tegen het gebruik van Engels in het hoger onderwijs krijgt veel bijval, maar er zijn ook tegengeluiden. “Je moet er een beetje slim naar kijken.”

Sinds actiegroep Beter Onderwijs Nederland de rechtszaak aankondigde, staat het gebruik van Engels in het hoger onderwijs weer volop in de belangstelling. Zijn we doorgeslagen en moeten studenten in principe in het Nederlands leskrijgen of vallen de problemen eigenlijk wel mee, zoals bijvoorbeeld taalkundige Marc van Oostendorp beweert?

Vier filosofiedocenten van de Vrije Universiteit Amsterdam reageren bijvoorbeeld met een opiniestuk in de Volkskrant. 'We zijn ervan overtuigd dat een diverse studentenpopulatie met studenten van verschillende nationaliteiten de kwaliteit van de opleiding verhoogt. [...] Een discussie over de relevantie van Aristoteles' visie op democratie voor deze tijd zal veel spannender en vruchtbaarder worden als studenten niet alleen uit Nederland afkomstig zijn, maar ook uit Hongarije, China, Zuid-Afrika en de VS.'

Last van Nederlands

Ook Hein van Oorschot, bestuursvoorzitter van NHTV Breda, mengt zich in de discussie. Zijn hogeschool heeft onder meer opleidingen in gaming, toerisme, logisitiek en leisure, en die opleidingen zijn bijna alle Engelstalig of hebben een Engelstalige variant. “Als wij denken dat we studenten een dienst bewijzen door hen in een Nederlandse context op te leiden, maken we als klein land een dramatische vergissing. Daar zullen ze hun verdere leven last van hebben. Ondernemingen en activiteiten worden steeds internationaler. Dat is een niet te stoppen ontwikkeling en onze studenten moeten daarop worden voorbereid.”

Vanzelfsprekend hoeven niet alle opleidingen Engelstalig te zijn. “Nederlands recht, psychologie, verpleegkunde, lerarenopleidingen, de pabo… de studenten van die opleidingen moet je niet in het Engels lesgeven, dat is voor hun toekomstige beroep ook niet nodig. Maar voor de meeste andere studies is dat anders”, aldus Van Oorschot. “Je moet er een beetje slim naar kijken.”

Lange geschiedenis

De discussie over Engelstaligheid heeft een lange baard. Voormalig minister van Onderwijs Jo Ritzen zei 27 jaar geleden al dat er meer Engelstalige opleidingen moesten komen en veroorzaakte toen een verhit debat. Er werd een commissie in het leven geroepen om er wijze woorden over te spreken. Daar zat de jonge hoogleraar middeleeuwse letterkunde Frits van Oostrom in, die later de Spinozapremie won en president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen werd.

“Wij zijn toen tot de slotsom gekomen dat de minister zich er helemaal buiten moest houden”, vertelt Van Oostrom. “En eigenlijk denk ik dat nog altijd. Docenten zullen de voertaal kiezen die het best in hun vakgebied past. Als Hans Clevers [vermaard geneticus; red.] met zijn studenten Engels wil spreken, dan ga ik toch niet tegen hem zeggen: praat in het Nederlands, want dat is zo vormend?”

Geestig verhaal

Van Oostrom begrijpt de bezwaren tegen het Engels wel en is ook niet helemaal afkerig van de rechtszaak die BON wil voeren. “Onder bestuurders wordt er makkelijk gedacht over onderwijs geven in het Engels”, meent hij, “en dan heb ik het niet over een sheet projecteren met wat getallen, dat lukt mensen wel. Maar echt een interessant, geestig verhaal houden in het Engels is nog niet zo makkelijk. Ik heb aan Harvard lesgegeven, ik mag zeggen dat mijn Engels behoorlijk goed is, maar ik ben op mijn best in het Nederlands en dat verdienen mijn studenten. Zij moeten trouwens ook op hun best zijn.”

NHTV-bestuurder Hein van Oorschot ziet minder bezwaren. “We willen graag open en tolerant zijn voor elkaar, waarom zouden we dan opeens eisen dat ieders Engels perfect is? Soms moet je gewoon nog een keer vragen wat iemand bedoelt, dat hoort er ook bij.” Zelf geeft hij geen les, maar hij spreekt wel zalen en medewerkers in het Engels toe. “De enige kritiek die ik ooit kreeg, was dat ik idea niet moest uitspreken als ID, een identificatiebewijs.”

Onzichtbaar land

Als alle lessen in het Nederlands moeten, krijgen we volgens hem Franse toestanden. “Tot een jaar of tien geleden was dat land zo goed als onzichtbaar in de wetenschap. Er kwamen ook nauwelijks buitenlandse studenten, behalve uit voormalige koloniën waar ze Frans spreken.”

Volgens hem willen studenten ook graag Engelstalige opleidingen: ze melden zich daar in een jaarlijks groeiende meerderheid voor aan. En wie zijn wij dan om dat te verbieden? “Studenten zijn heel mondig, ze hebben ook een belangrijke stem en praten in de medezeggenschap mee over hun onderwijsinstelling. En dan zouden ze niet zelf mogen bepalen of ze Engelstalig onderwijs willen?”

Het Engels is tegenwoordig wat het Latijn in de Middeleeuwen was, stelt Van Oorschot. De taal waarin mensen over de landsgrenzen heen met elkaar communiceren, ook al is het niet hun moedertaal. “Grappig dat juist een docent klassieke talen nu in de Volkskrant tegen het Engels ageert.”

Niet helemaal Erasmus

Op de rol van het Latijn valt volgens Frits van Oostrom wel wat af te dingen: “Het Latijn schiep een level playing field, om het maar gepast te zeggen, want het was voor iedereen een vreemde taal. Maar dat Latijn was doorgaans nogal abstract en intellectueel. Als ze wat meer over gevoelens wilden schrijven, dan gebruikten ze de volkstalen. De middeleeuwse mystiek bijvoorbeeld is rijker in de volkstaal dan in het Latijn. Erasmus was goed in Latijn, inderdaad, maar het aantal Erasmussen is nu eenmaal dun gezaaid. In het Engels kan iedereen zich wel Erasmus wanen, maar dat is toch niet helemaal de realiteit.”

En schrijven is anders dan spreken. “Ik zei wel zo ferm dat mijn Engels goed is, maar schrijven is weer een ander verhaal”, zegt Van Oostrom. Schrijven is in het Nederlands al moeilijk genoeg. “Ik ben nog steeds aan het leren. Er ligt hier een manuscript van mijn nieuwe boek voor me met opmerkingen van de redacteur. Nou, geen bladzijde zonder correcties, hoor.”

Engels onvermijdelijk

Soms slaat de liefde voor het Engels door, meent Van Oostrom. Hij kreeg in 2014 een uitnodiging om de diesrede van de Universiteit Utrecht uit te spreken, maar dat moest van de rector in het Engels. “Het heeft wel iets curieus om, als ik het zeggen mag, een literair prijswinnaar te vragen om niet in de taal te spreken waar hij het beste in is.” Van Oostrom won in 1996 de AKO Literatuurprijs voor zijn boek Maerlants wereld. “In 2016 opende staatssecretaris Dekker het academisch jaar. Die sprak gewoon in het Nederlands.”

Toch is Engelstalig onderwijs volgens Van Oorschot onvermijdelijk, al was het alleen maar om de vele buitenlandse studenten die Nederland graag wil verwelkomen. “Om dan dingen te roepen, zoals de vereniging BON doet, als: ‘Engels als voertaal vernielt het hoger onderwijs’ is een gotspe. We zijn een klein land. Dat wil niet zeggen dat we ook kleine mensen moeten zijn.”

HOP/BB (met een toevoeging van Marieke Kolkman)
hits 1282

{ Lees de 4 reacties }

'Dat is een niet te stoppen ontwikkeling'. De opkomst van het populisme verklaard in één zin. Dat is het wel, doorgaan is een keuze. Verdedig die keuze ipv te doen of iets onvermijdelijk is.

Tja, Aristoteles kan wellicht nog wel in het Engels besproken worden; geen tot weinig van de studenten zal oud-Grieks kunnen, dus met een vertaling naar een compleet andere taal heb je sowieso te maken. Het wordt echter een heel ander verhaal als je gaat kijken naar Kant of Heidegger. Deze Duitse denkers moeten, om de finesse van hun werk te begrijpen eigenlijk in hun originele taal gelezen worden. Nu kan ik helemaal geen Duits, maar het fijne aan Nederlands is dat onze zinsstrucuur en woordopbouw nogal overeenkomen met het Duits, waardoor de vertaler weinig creatief hoeft te zijn, en zo de originele strekking van het werk zo goed als intact blijft. Het loont om bijvoorbeeld het Duitse en Nederlandse werk naast elkaar te lezen, om te kijken waar zinnen anders zijn en wat dit dan betekent. Hoe anders (lees onmogelijk) is dit in het Engels. De opbouw van Engelse zinnen is compleet anders, de herkomst van hun woorden vaak ook en het Engels kent, in tegenstelling tot het Nederlands en zeker het Duits, zo goed als geen samenstellingen. Wie claimt Kant of Heidegger net zo goed in het Engels als in het Nederlands te kunnen doceren, heeft mijns inziens niet door hoe de structuur van een taal invloed kan hebben op het denken in die taal, en hoe zeer grote Duitse filosofen leunen op de structuur van hun taal.

@Jaron Interessant uitgangspunt, en ik kan me voorstellen dat de taal,en de structuur daarvan, van groot belang is voor een filosoof om zich uit te drukken. Maar zeg je nou dat het daardoor eigenlijk onmogelijk is om Duitse filosofen in het Engels te bestuderen? Hoe moet dat dan in Engelstalige landen zelf?

Eigenlijk zou het het beste zijn elke filosoof in zijn eigen taal te bestuderen, daarin is het namelijk zijn directe boodschap die je leest, en niet een waarin de vertaler keuzes heeft moeten maken bij het vertalen, en dus interpretaties heeft moeten doen. Mensen die zich toewijden aan het bestuderen van Aristoteles bijvoorbeeld, zullen zich het oud-Grieks machtig maken en proberen zo veel mogelijk originele bronnen te lezen. Nu kan het van studenten niet verwacht worden dat zij allemaal oud-Grieks kunnen, dus worden er in college vertaalde teksten gebruikt. Dan is het nog wel mogelijk zijn ideeën te leren, maar op een minder directe en daarmee minder authentieke manier. Op dezelfde wijze is het ook mogelijk om Duitse filosofen in het Engels te bestuderen, en zal men daarvoor in Engelstalige landen naar alle waarschijnlijkheid ook Engelse teksten gebruiken. Legt een filosoof zich echter toe op een studie van bijvoorbeeld Kant, dan zal deze Duits moeten leren. Wat ik zeg is niet dat in het Engels leren over Kant of Heidegger onmogelijk is, wat ik zeg is dat de Engelse vertaling verder van de originele tekst afstaat dan de Nederlandse. Dit betekent dat je college sowieso aan kwaliteit gaat inboeten, omdat er meer interpretatie van de vertaler zit in de teksten die je krijgt te lezen. Het zou zonde zijn om de kans die wij als Nederlandstaligen hebben, namelijk Duitse filosofen, die behoren tot de grootste taalkunstenaars, lezen in een taal die wij geheel beheersen en qua woordopbouw en structuur zo dicht tegen de brontaal aanligt te laten schieten om deze filosofen te gaan lezen in een taal die zowel ons minder machtig is, als hun tekst slechter weergeeft.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties