Berkhout ontwikkelde tijdens zijn promotieonderzoek aan de Universiteit Utrecht een computermodel waarmee voorspeld kan worden welke stoffen schadelijk zijn in de vroege ontwikkeling van een embryo, de fase waarin de neurale buis zich sluit, rond de vierde week van de zwangerschap. Hij keek daarbij met name naar stoffen die in bestrijdingsmiddelen zitten en naar cafeïne.
“Naast de ethische bezwaren die aan proefdieren kleven, zijn er in de embryonale fase ook zeker verschillen tussen proefdieren en mensen”, vertelt Berkhout. “Stoffen die niet schadelijk zijn voor bijvoorbeeld ratten, kunnen dat wel zijn voor mensen. Softenon is daarvan een tragisch voorbeeld.” [Softenon was een middel dat in de jaren zestig werd voorgeschreven aan zwangere vrouwen tegen misselijkheid en slapeloosheid, maar dat ernstige aangeboren afwijkingen veroorzaakte, red.].
Berkhout maakte een model op basis van alles wat er bekend is over de biologische processen in dat stadium van de zwangerschap. Daarmee maakte hij een virtueel embryo dat hij combineerde met een AI-model dat het effect van risicovolle stoffen simuleert.
Dit model kun je gemakkelijk duizenden keren draaien waardoor je sneller iets kunt zeggen over hoe groot de kans is op een afwijking bij blootstelling aan een bepaalde stof, vertelt Berkhout.
Vijfduizend euro
Zelf denkt Berkhout dat zijn embryonale model goed genoeg is voor een eerste screening van mogelijk toxische stoffen. Voor een echt betrouwbare risico-inschatting op een specifiek moment in de embryonale ontwikkeling moet het nog verbeterd worden.
Momenteel werkt Berkhout bij het CNCR (Center for Neurogenomics and Cognitive Research) aan de VU, waar hij werkt aan een computermodel van de synaps.
De Hugo van Poelgeestprijs wordt elke twee jaar uitgereikt door onder meer Stichting Proefdiervrij. De winnaar ontvangt vijfduizend euro. Hugo van Poelgeest was een industrieel die zich vanaf de jaren veertig inzette voor dierenrechten. De prijs wordt betaald uit zijn nalatenschap.