Het ziet er niet naar uit dat het college van bestuur (CvB) en de medezeggenschap het ooit eens gaan worden over het toetsingskader voor internationale samenwerking. Hiermee worden samenwerkingen van de VU met instituten uit andere landen langs een ethische meetlat gelegd. Vorige week werd bekend dat aan de hand van dit toetsingskader twee aanvragen voor samenwerkingen met Israël zijn goedgekeurd en iemand van de ondernemingsraad (OR) wil weten wat de VU bezielt om zoiets te doen.
Hij vroeg dat tijdens een vergadering van de ondernemingsraad met de universitaire studentenraad (USR), de gezamenlijke vergadering (GV), waar CvB-voorzitter Margrethe Jonkman en een van haar beleidsmedewerkers speciaal voor waren komen langswippen. Het toetsingskader werkt, zei ze, er waren het afgelopen jaar achttien samenwerkingsverbanden met verschillende landen mee getoetst en de VU is van plan om er dus mee door te gaan.
Volgens een OR-lid en een USR-lid, die de taak op zich hadden genomen om Jonkman aan de tand te voelen, werkt het toetsingskader niet, met name omdat die twee projecten met Israël er blijkbaar doorheen waren geglipt. Het USR-lid verwijt het CvB dat er geen onafhankelijke adviescommissie wordt geraadpleegd. Er is een procedure waarbij allerlei vragen over de projecten worden beantwoord, maar de resultaten zijn niet openbaar en uiteindelijk neemt het bestuur van de betrokken faculteit een besluit. Dat vindt de USR niet transparant.
Dual use
Maar de vertwijfelde vraag van de GV is vooral waarom de VU weigert Israël principieel als samenwerkingspartner af te wijzen. “Er is in de academische wereld consensus dat er in Gaza een genocide plaatsvindt en samenwerking dus onethisch is”, zei een ander USR-lid, dat ook het gebrek aan transparantie hekelde.
Het eerder genoemde OR-lid deed het CvB wat hij een “handreiking” noemde. Aan de bètafaculteit worden volgens hem projecten met Israël de facto categorisch afgewezen omdat er per definitie sprake zou zijn van “dual use”. Dat betekent dat alle kennis die academici vergaren, of dat nou op technisch gebied is of te maken heeft met gezondheidswetenschappen, gedragswetenschappen of sociale wetenschappen, in een oorlogseconomie als de Israëlische voor zowel civiele als militaire doeleinden gebruikt wordt. Waarom past de VU deze pragmatische regel niet op de hele campus toe, wilde hij weten. Volgens hem is het een elegante manier om zonder gezichtsverlies uit de patstelling te raken waar CvB en VU-gemeenschap in zitten. Hij stelde dat er ook aan de VU nauwelijks nog draagvlak is voor samenwerking met Israël.
Genocide
Maar Jonkman was dat zelf gaan navragen bij de bètafaculteit en zei dat haar was verteld dat ook in het geval van een Israëlische samenwerking het toetsingskader wordt toegepast. “Oké”, zei het OR-lid, dat erkent dat er geen officiële beleidsregel met betrekking tot die “dual use” bestaat, “maar dan stel ik toch voor om Israël bij voorbaat altijd uit te sluiten op basis van dat dual-useprincipe”.
Daartoe is Jonkman niet bereid. Het is puur een kwestie van principe. De VU wil geen enkel land bij voorbaat uitsluiten, dus ook Israël niet. Toen Rusland in 2022 Oekraïne binnenviel, bevroor de VU wel meteen de banden met Rusland, maar sindsdien heeft met name rector magnificus Jeroen Geurts daar zijn twijfels over geuit.
Jonkman zei dat ze het “als persoon” afschuwelijk vindt wat er in Gaza gebeurt. Daaruit leek een USR-lid op te maken dat ze erkent dat er genocide in Gaza plaatsvindt, wat enige consternatie veroorzaakte, maar de VU heeft al eerder in de communicatie het woord “genocide” gebruikt.
De VU openbaart geen details van de goedgekeurde samenwerkingsverbanden met Israël omdat, zei Jonkman, “mensen heel strak in gesprek gaan met de betrokken collega’s”, wier veiligheid de VU wil waarborgen. Het betrekken van een adviescommissie, legde de beleidsmedewerker uit, is optioneel. In principe moet de procedure met het toetsingskader voldoende zijn.
Activisten
De vergadering had zo’n vijftien pro-Palestijnse activisten aangetrokken, die tijdens de hele uitwisseling een spandoek met leuzen omhooghielden die van achter uit de zaal niet goed te lezen waren. Een van hen begon zich met de discussie te bemoeien en werd door de voorzitter van de vergadering onder bedreiging van schorsing van de vergadering tot zwijgen gebracht.
Jonkman zei dat de indruk werd gewekt dat VU-medewerkers de ethische toets van internationale samenwerkingen niet serieus zouden nemen. Ze benadrukte dat alle medewerkers zich er volgens haar heel bewust mee bezighouden, zoals ze bijvoorbeeld ook de maatregelen rond kennisveiligheid heel serieus nemen. Haar beleidsmedewerker zei dat er tijdens deze en eerdere discussies over het toetsingskader “boude uitspraken” waren gedaan die niet goed waren onderbouwd.
Tijdens het schrijven van dit bericht wordt er door de GV achter gesloten deuren besproken wat er met Jonkman is besproken, en welke conclusies daaruit moeten worden getrokken.