Het kabinet Jetten wil de bezuinigingen van het vorige kabinet op onderwijs, onderzoek en media grotendeels terugdraaien. Zo wordt een bezuiniging op internationale studenten ongedaan gemaakt. Volgend jaar krijgen universiteiten en hogescholen daarom 25 miljoen euro extra, wat oploopt tot 42,5 miljoen in het jaar 2029.
Wel voorziet het kabinet dat er door de bevolkingskrimp uiteindelijk minder studenten in het hoger onderwijs zullen rondlopen, dus de onderwijsfinanciering gaat omlaag. Dat staat echter los van bezuinigingen of investeringen. Voor de hogescholen scheelt dat komend jaar 149 miljoen euro en voor de universiteiten 89 miljoen euro.
Die krimp is niet gelijk verdeeld over het land. Voor het mbo heeft het kabinet een wijziging van de onderwijsfinanciering in petto, waarmee het onderwijs in krimpregio’s wordt gesteund. Voor het hoger onderwijs moeten zulke plannen nog worden uitgewerkt.
Onderzoek
Ook onderzoek en wetenschap krijgen er weer geld bij. Voor 2027 is bijna 216 miljoen euro extra uitgetrokken, verdeeld over allerlei posten. Een flink deel gaat naar de onderzoeksinfrastructuur: van microscopen tot dataopslag. Daar is 31 miljoen euro voor begroot, plus nog eens 85 miljoen euro voor uitzonderlijk dure projecten zoals een nieuwe supercomputer en de Einsteintelescoop.
Ook via onderzoeksfinancier NWO komt er weer 70 miljoen euro bij voor onderzoek, die eerder was weggesneden. Bij deze organisatie kunnen wetenschappers onderzoeksvoorstellen indienen, waarna deskundigen bepalen wie er allemaal een beurs krijgt.
Het praktijkgerichte onderzoek in het hbo kan volgend jaar op 10 miljoen euro extra rekenen. Dat wordt 20 miljoen euro in de jaren erna en dan, ergens in de vage toekomst, gaat het omhoog naar 68 miljoen euro per jaar.
Onder de streep
Zo vliegen de bedragen in het rond, maar onder de streep komt het erop neer dat het kabinet inderdaad de miljoenen voor onderwijs en onderzoek reserveert die de bewindslieden eerder al in het vooruitzicht hadden gesteld. Op de begroting staan extra uitgaven van 1,3 miljard euro. Daarnaast ligt er nog zo’n 200 miljoen euro bij het ministerie van Financiën op de plank. Dat geld blijft gereserveerd tot het ministerie van Onderwijs er goede plannen voor heeft.
De universiteiten reageren positief. “Met deze begroting zorgt het kabinet ervoor dat studenten goed onderwijs krijgen en universiteiten kunnen blijven bijdragen aan de oplossingen die Nederland nodig heeft”, stelt voorzitter Caspar van den Berg van universiteitenvereniging UNL.
Ook de hogescholen zijn blij dat de bezuinigingen worden teruggedraaid, maar ze zouden graag nóg meer geld krijgen: dan kunnen ze zich op om- en bijscholing voor werkenden storten. Dat zou belangrijk zijn nu de arbeidsmarkt snel verandert. De hbo-instellingen willen graag dat het kabinet daar een “volwaardige wettelijke taak” van maakt, zegt voorzitter Maurice Limmen van de Vereniging Hogescholen.
Talent
Het geld vertelt niet het hele verhaal. De universiteiten en hogescholen krijgen bijvoorbeeld extra budget voor de ‘talentstrategie’ van het kabinet, maar waar gaat dat naartoe? Bepaalde sectoren zullen meer profiteren dan andere.
“De plannen en bijbehorende budgetten hiervoor worden de komende tijd verder uitgewerkt”, staat in een persbericht van het ministerie. Werkgevers en maatschappelijke organisaties mogen erover meepraten. Voor de veelbesproken sectorplannen van de universiteiten bijvoorbeeld heeft het kabinet vanaf 2028 een bedrag van 107 miljoen euro gereserveerd, dat oploopt tot 132 miljoen euro per jaar. Maar dan moeten ze wel op bepaalde, cruciaal geachte domeinen focussen.
Wervingscampagne
Onderwijs en onderzoek kwamen dus tamelijk ongeschonden uit de begrotingsonderhandelingen binnen het kabinet van D66, CDA en VVD. Dat geldt niet voor de zorg en de sociale zekerheid: daar wordt bezuinigd, terwijl Defensie er juist veel geld bij krijgt. De Landelijke Studentenvakbond baalt ervan. Die krijgt het gevoel dat het kabinet de geesten rijp maakt voor de militaire dienst, met grootschalige wervingscampagnes voor het leger. En intussen wordt de financiële positie van jongeren volgens de vakbond “alleen maar schrijnender”. De boodschap van de LSVb: “Geen wapens, maar welzijn.”
“Studenten verdienen onderwijs dat transparant, onafhankelijk, en democratisch is”, vindt LSVb-voorzitter Evy Kras. “Alleen dan hebben zij de informatie en kans om op te komen voor hun rechten, rechten die we langzaam zien afbrokkelen.”
Het Interstedelijk Studenten Overleg, de andere landelijke studentenorganisatie, hamert vooral op het mentale welzijn van studenten, waarmee het slecht gesteld zou zijn. Voorzitter Allis Richardson: “Door niet extra te investeren in de hulp voor deze generatie laat je hen in de steek, met alle mogelijke gevolgen van dien.”