Men gaat er vaak vanuit dat de Atheense Agora de ruimte was waar de dialoog van de democratie vorm kreeg. Herodotus, de vader van de geschiedenis, putte er inspiratie uit voor zijn stelling dat gelijk spreekrecht de burger macht geeft. Voor hem was de Agora het toonbeeld van volksmacht: eenmaal verlost van tirannen, bleek Athene tot grootse prestaties in staat.
Ook de socioloog Zygmunt Bauman prees de Agora als de “levensvorm van de democratie”. Kritische historici waarschuwen echter: de Agora van Herodotus draaide vaker om propaganda en het sturen van de massa dan om gelijkheid. In zekere zin was de antieke Agora – net als de huidige sociale media – een politiek geladen marktplaats waar waarheid en leugen naast elkaar bestonden, en waar men even makkelijk werd bedrogen als overtuigd.
Het belegerde Agora
Wie kijkt naar het symposium The Risks of Weaponizing International Law in het Agora-centrum op 7 mei, ziet dat de Atheense en de VU Agora diepe gelijkenissen vertonen. Beide zijn marktplaatsen van ideeën waar vrijheid een grap is geworden. Het gelijk spreekrecht dient hier enkel als podium voor de ontmenselijking van Palestijnen en het opschorten van het recht.
Het lijkt wel alsof de geschiedenis de VU bespot door haar zalen te vernoemen naar Griekse ruimtes waar vrouwen en tot slaaf gemaakten werden uitgesloten. Als “niet-Europese barbaar” – om met Sinan Çankaya te spreken – blijf ik me verbazen over de hypocrisie van vrijheid in liberale democratieën. De ruimte voor dialoog krimpt zodra de VU Agora op 7 mei wordt “belegerd” door beveiliging. Alle middelen worden ingezet om de zalen te vergrendelen, enkel om een symposium te beschermen dat in slechts één van die zalen plaatsvindt.
Jongleren met wreedheden
Deze beveiliging dient ter bescherming van historici zoals professor Danny Orbach. Hij stelde eerder in een opiniestuk dat hulp aan Gazanen door Israël gecontroleerd moet worden om Hamas ten val te brengen, en beargumenteerde dat collectieve bestraffing van de bevolking militair gerechtvaardigd is.
Samen met anderen publiceerde Orbach het rapport Debunking the Genocide Allegations. Hierin jongleren academici, als circusartiesten, met cijfers en grafieken om het publiek te verblinden en wreedheden wit te wassen. Het dodental van Palestijnen wordt gerelativeerd op een wijze die doet denken aan Holocaustontkenners die archieven misbruiken om slachtofferaantallen te minimaliseren. Dit is de “grap” van de Agora: vrijheid verwordt tot een spel van misleiding dat slechts voor een selecte groep geldt.
Verantwoordelijkheid
Mijn bezwaar richt zich niet primair op het rapport, Danny Orbach of de organisatoren van het symposium, de armoede van hun argumenten spreekt voor zich. Mijn bezwaar richt zich op het VU-management. Zij lijken niet te begrijpen dat academische vrijheid niet draait om de hoeveelheid verschillende sprekers, maar om wat er daadwerkelijk wordt gezegd en wat de effecten daarvan zijn.
Het management negeert de inhoud tot de vlam in de pan slaat. Men hanteert een dubbele standaard: academische vrijheid geldt blijkbaar wel voor hen die de oorlogsmachine smeren met cijfers, maar niet voor degenen die Israël een apartheidsstaat noemen of een Teach-In over Gaza organiseren.
Inclusiviteit door uitsluiting
De VU presenteert zich als een gemeenschap van gelijken, maar die status is slechts voor weinigen weggelegd. De huidige rector beroemt zich op zijn begrip van intersectionaliteit, maar ondertussen biedt de universiteit een podium aan desinformatie en transfobie onder het mom van “diverse perspectieven”.
Wat het management niet inziet, is dat uitsluiting juist een middel kan zijn om ontmenselijking te ontmantelen. Het weren van hen die minderheden lastigvallen, mensen misgenderen of de oorlogsmachine voeden, is juist wat een ruimte inclusief maakt.
Door dit symposium te faciliteren, herinnert de VU haar personeel en studenten eraan dat academische vrijheid hier synoniem staat aan de verheerlijking van geweld en onmenselijkheid. Na 7 mei 2026 is de academische vrijheid aan de VU niets meer dan de grap van de Agora.
Antropoloog Younes Saramifar is onderzoeker/docent aan de VU. Dit is een contextuele vertaling uit het Engels.