Verkenner Koolmees laat Jetten en Bontenbal onderzoeken welke coalities mogelijk kunnen rekenen op een meerderheid. Dat is een verstandige stap, maar alleen als deze partijleiders die opdracht letterlijk nemen: niet als het zoeken naar één vaste meerderheid voor een volledig regeerakkoord, maar als het verkennen van meerdere mogelijke meerderheden rond uiteenlopende thema’s.
Dat kan weleens op een minderheidskabinet uitdraaien: een kernregering die, vanuit een gedeelde visie op de samenleving, de komende jaren op hoofdlijnen richting geeft en in variërende coalities stap voor stap vooruitgang boekt.
Dat zou geen zwaktebod zijn, maar een bestuursvorm die past bij de netwerksamenleving waarin we leven: een samenleving waarin macht en invloed verspreid zijn en samenwerking steeds opnieuw tot stand moet worden gebracht.
In de bestuurskunde spreken we al jaren over de verschuiving van government naar governance: van verticaal sturen naar horizontaal verbinden. Klassieke hiërarchische modellen passen niet meer bij een samenleving waarin burgers goed opgeleid, mondig en onderling verbonden zijn. Macht is zelden nog exclusief; vrijwel elke beslissing raakt meerdere partijen en kennisdomeinen. Besturen is dus steeds meer: richting geven in een veld waar niemand de volledige controle heeft. Dat vraagt geen harde hand of ideologische zuiverheid, maar relationeel, empathisch vakmanschap – kunnen luisteren, erkennen en bewegen.
Uit onderzoek blijkt dat bestuurders en professionals effectiever zijn wanneer zij zich empathisch opstellen ten opzichte van anderen. Dat is geen softe houding, maar een zakelijke strategie: wie de logica van anderen begrijpt en erkent – hun belangen, zorgen en waarden – kan ruimte vinden voor gezamenlijk handelen.
Zulke bestuurders en professionals weten waar ze heen willen en accepteren dat ze niet weten waar ze uitkomen. Juist dat is moeilijk te verdragen voor wie gewend is aan planning, controle en voorspelbaarheid. Maar de werkelijkheid schuift voortdurend, en uitkomsten laten zich zelden regisseren. Besturen in deze tijd vraagt daarom aan om een andere strategie. Verkenner Koolmees lijkt dat te begrijpen. Hij geeft Jetten en Bontenbal, die in de campagne al kozen voor een persoonlijke en respectvolle stijl, de regie over de volgende formatiefase.
Die keuze kan inhoudelijk zijn ingegeven, maar de werkelijke kracht schuilt in de personen zelf: twee partijleiders die laten zien dat politiek niet alleen over standpunten gaat, maar over relaties, vertrouwen en respect. En die zo kunnen breken met de oude machtspolitiek, waarin het vormen van een kabinet vooral wordt gezien als een spel van posities, uitsluitingen en strategische zetten. Die stijl past niet meer bij deze tijd. Ze leidt tot broze compromissen en snel afbrokkelend vertrouwen, zoals het afgelopen kabinet pijnlijk liet zien.
Relationeel en empathisch besturen betekent dat een regeerakkoord niet anders kan zijn dan een hoofdlijnenakkoord, een beginpunt. De intentie zou daarbij moeten zijn om zoveel mogelijk te bereiken vanuit erkenning van de doelen en zorgen van anderen. Dat vraagt van de coalitiepartijen dat ze ruimte te laten voor variërende meerderheden.
Een minderheidskabinet hoeft daarbij geen probleem te zijn. Sterker nog: het past juist bij deze tijd. Het dwingt ministers en fractieleden te investeren in het opbouwen en onderhouden van persoonlijke netwerken – met mensen die ze werkelijk kennen én erkennen in hun zorgen, idealen en oplossingen.
Dat is geen achterkamertjespolitiek, maar het fundament van zaken doen en vertrouwen opbouwen: weten wie waar warm voor loopt, wie ergens wakker van ligt en met wie je op het juiste moment samen iets kunt bereiken. Alleen zo ontstaan de juiste partnerschappen om Nederland stap voor stap verder te helpen.
Mooi verhaal. Moeten we alleen nog de goed opgeleide, mondige burgers vinden.