Het nummer bleek op woensdag offline te zijn gehaald, maar daarvoor was een door AI gegenereerde aanklacht tegen asielzoekerscentra op weg om de nummer 1 in de top 50 van meest beluisterde nummers op Spotify in Nederland te worden. Dat gaan we niet laten gebeuren, dacht UvA-student Olivia Jaeggi. Ze stelde een bericht op om rond te sturen, waarin mensen werden opgeroepen een ander nummer zo vaak te streamen dat dát op nummer 1 zou komen in plaats van Wij zeggen nee nee nee tegen een azc.
Alleen zochten ze nog naar een goede vervanger. “Taylor Swift stond op nummer 1 in de lijst, maar ik zag er niets in om iedereen massaal de best-beluisterde artiest nóg meer te laten streamen. Ik wilde het wel een activistisch randje geven”, zegt Jaeggi. Dat is waar VU-student en studentreporter voor Ad Valvas Isa Boere betrokken raakte bij de actie. Ze zag de oproep in de groepsapp van haar toneelvereniging voorbijkomen, met de vraag welk nummer geschikt zou zijn voor de tegenactie. Boere: “Ik dacht meteen aan Sophie Straat. In Vrijheid, Gelijkheid, Zusterschap zingt ze: ‘De azc’s zijn allang verleden tijd’. Als in: die zijn niet eens meer onderwerp van discussie.”
Eindeloos op repeat
Vanaf daar ging het bericht als een lopend vuurtje over het internet. Mensen stuurden het door naar hun hele contactlijst, actiegroepen waaronder de Dolle Mina’s repostten het op sociale media en Sophie Straat zette het zelf in haar Instagramstory. Afgelopen dinsdag werd het het best beluisterde nummer op Spotify Nederland. Uiteindelijk bleken er nog wat haken en ogen te zitten aan welke streams nou precies telden. Sommige mensen streamden het nummer urenlang achter elkaar zonder geluid, of hadden het eindeloos op repeat staan, tot bleek dat het pas als stream gold met het geluid aan en afgewisseld met andere nummers.
Op woensdag bleek het anti-azc-nummer opeens van Spotify en Youtube verwijderd. Initiatiefnemer van het AI-nummer ‘JW Broken Veteran’ zegt daar zelf niet achter te zitten, en er alles aan te doen het zo snel mogelijk weer online te krijgen. Hij vermoedt dat hij is gehackt. In een statement op zijn Youtube-account zei hij een week geleden al te stoppen met protestmuziek maken, door de vele bedreigingen aan zijn adres.
“Maar ik zou dat AI-nummer geen protestlied noemen”, zegt Jaeggi. “Protestmuziek mag best boos zijn, maar werkt beter als het ook oproept tot verbinding. Ik denk dat Sophie Straat daarom zo’n goed tegengeluid was, en zoveel mensen achter zich kreeg.” Boere had ook moeite met hoe de twee muzieknummers in de media tegenover elkaar werden gezet. “Er werd een politieke strijd van gemaakt: links tegenover rechts”, zegt ze. “Terwijl het eigenlijk een kwestie van menselijkheid is”, vult Jaeggi aan. “Het is niet links of rechts om te vinden dat mensen met een liefdevol sentiment ontvangen moeten worden in plaats van met een hatelijk rotlied. Je hand uitsteken naar iemand die het moeilijker heeft dan jij, in plaats van ze een klap in het gezicht te geven, is iets waar veel mensen zich mee kunnen identificeren.”
Symboolpolitiek
Toch kreeg hun actie ook kritiek, en Sophie Straat zou veel “bagger” over zich heen hebben gekregen. Zo vonden critici het marktmanipulatie om op deze manier streams te krijgen. Sophie Straat schrijft op haar beurt op Instagram dat ze de opbrengsten van streams doneert aan de organisatie MiGreat, dat zich inzet voor een menswaardig migratiebeleid.
Jaeggi las ook reacties van mensen die zeiden dat het puur symboolpolitiek was, en dat als ze het allemaal zo erg vonden, ze dan maar naar azc’s moesten gaan om daar te helpen. “Mijn repliek daarop is dat we de kracht van symbolen niet moeten onderschatten. Muziek kan ons verenigen. Er is een rijke geschiedenis aan muziek die in situaties van onrecht betekenis had: denk aan de blues die op plantages ontstond door onderdrukte zwarte mensen om door de pijn heen te zingen, of de extreem politieke punkbeweging.”
De actie laat niet alleen symbolische sporen na. Het aantal aanmeldingen van vrijwilligers bij Stichting VluchtelingenWerk Nederland is gestegen sinds de berichtgeving over het anti-azc-nummer. De stichting maakte dinsdag zelf ook een AI-nummer als reactie: Ja, ja, ja, zo is Nederland. Jaeggi en Boere denken dat hun actie succesvol was door de laagdrempeligheid. Boere: “Ik ben zelf eigenlijk niet eerder betrokken geweest bij activisme, maar dit was iets wat je ook gewoon anoniem kon doen. Ik heb me nu ook meteen aangemeld bij de Dolle Mina’s.” Jaeggi: “Dat vind ik eigenlijk het vetste. Mensen zijn samengekomen om zich uit te spreken tegen het lied, maar ook tegen het sentiment dat het representeert.”