Harry Kuitert verdient een toegankelijker biografie

NIEUWS

Religie  16 november 2016

Harry Kuitert verdient een toegankelijker biografie

reacties 9

Harry Kuitert is ongetwijfeld een van de belangrijkste naoorlogse gereformeerde theologen van Nederland. En een van de meest omstreden. Vandaag verschijnt een lijvige biografie over hem: 'Spreken over boven'.

De biografie is grotendeels van de hand van godsdienstsocioloog en journalist Gert Peelen. Maar helaas overleed hij voordat het boek af was. Petra Pronk maakte het werk af. Het is een dik boek geworden. Nu valt er over Kuitert, inmiddels 92 jaar, heel wat te vertellen. Geboren in 1924 als jongen in een Fries gereformeerd gezin tot hoogleraar ethiek aan de VU in 1967 en uiteindelijk de theoloog die God vaarwel zegt.

God als mensenwerk

Die ontwikkeling in Kuiterts denken staat al aangekondigd in zijn dissertatie uit 1962. ‘Elk menselijk spreken is menselijk, ook het menselijk spreken over God’, schrijft hij daarin. Later samengevat in de oneliner: ‘Alle spreken over boven komt van beneden, ook de uitspraak dat iets van boven komt.’ Ergens anders samengevat als: ‘Eerst waren er mensen, toen goden en toen pas God.’ Oftewel God is een bedenksel van de mens.

Al in zijn jeugd toen hij vanwege de Tweede Wereldoorlog ondergedoken zat, debatteerde hij met zijn ouders per brief over geloofskwesties. Zijn leven lang is Kuitert het debat blijven zoeken via tijdschriften, radio en televisie, maar ook in zalen en zaaltjes in het hele land om direct met de gereformeerde achterban te spreken.

Bijbel is een verhaal

Vrij snel in zijn leven kwam hij tot het inzicht dat de Bijbel een door mensen geschreven boek is. Een verhaal, maar geen historische waarheid die door God zelf is geopenbaard. Zijn uitspraak dat Adam en Eva niet echt hebben bestaan, leidde natuurlijk tot veel commotie in gereformeerde kringen, net zoals zijn benoeming tot hoogleraar ethiek aan de VU in 1967.

Uit zijn oratie Sociale ethiek en geloof in Jezus Christus blijkt dat de ontwikkeling van zijn denken niet alleen uit het bestuderen van boeken is ontstaan. Hij is ook een sociaal bewogen mens die midden in de wereld staat. En die wereld staat in die tijd weer eens in brand met de oorlog in Vietnam en de Russische bezetting van Tsjechoslowakije. Kuitert vindt dat nogal wat zich christelijk noemende politici geen christelijke standpunten verkondigen. Nu ja, wat dan precies christelijk is, weet Kuitert ook niet, want de Bijbel is geen spoorboekje dat op alle mogelijke vragen een antwoord geeft.

Een gelovige heeft zijn eigen verantwoordelijkheid voor zijn gedachten en daden. Je kunt je niet achter de Bijbel of de dogma’s van de kerk verschuilen, is een belangrijke rode draad in het denken van Kuitert.

Eén kerk

Hij pleit al vroeg in zijn carrière voor oecumene, het weer samen onder één dak gaan van de verschillende kerkgenootschappen, want het wàre geloof bestaat toch niet. Zo was hij blij dat hij in 1953 in het Zeeuwse Scharendijke noodgedwongen door de watersnoodramp een tijd lang het provisorische kerkgebouw moest delen met hervormden en gereformeerden.  

Later als studentenpastor van de Universiteit van Amsterdam van 1955 tot 1965 brak hij een lans voor samengaan, mede om jongeren niet van het geloof te vervreemden door de vaak onnavolgbare  strijd over de uitleg van de heilige schriften. Uiteindelijk neemt Kuitert zelf afscheid van de kerk met zijn boek Kerk als constructiefout uit 2014.

Niet verbitterd en teleurgesteld, maar teruggekeerd naar de oorsprong. De Bijbel en het geloof zijn een mooi en troostend verhaal. Niet meer, niet minder.

Veertig pagina's voetnoten

Biografie theoloog Kuitert

Gert J. Peelen, Spreken over boven. Harry Kuitert - een biografie, Uitgeverij Vesuvius 512 blz. € 29,95

Helaas moet de lezer flink wroeten in de biografie van ruim vijfhonderd bladzijden om deze levenslijn te ontwaren. Het is een historisch zeer onderbouwd verhaal met in detail beschreven waar en met wie Kuitert in de clinch lag. Interessant voor wetenschappers en de echt geïnteresseerde lezer. Maar veel mensen met wat meer afstand dreigen te verdwalen in de details. Veertig pagina’s voetnoten!

Kuitert verdient zo’n encyclopedie over zijn leven. Maar ook een meer toegankelijke uiteenzetting van de ontwikkeling van zijn denken voor een groot publiek. Want behalve wetenschapper is Kuitert een ware predikant; een hoeder van zijn gemeente die niet ophoudt het contact met de mensen te zoeken om samen te spreken over vragen van leven en dood, want daar gaat het geloof over.

Harry Kuitert zal ongetwijfeld graag zien dat ook de gewone lezer de ontwikkeling van zijn gedachten kan volgen, zodat hij niet de geschiedenis zal ingaan als de professor die de kerk en het geloof kapot heeft gemaakt. Kuitert wilde slechts hoop en troost bieden.

Dirk de Hoog
BEELD: Archief VU
hits 5379

{ Lees de 9 reacties }

In een tv gesprek - al weer heel wat jaren geleden - met Dorothee Sölle sprak Kuitert op een gegeven moment dat het met de dood niet afgelopen kon zijn , want de beul zou niet het laatste woord kunnen hebben . Wat een schril contrast met hetgeen hij nu poneert. Triest dat zo'n eminent theoloog zover van het geloof is afgevallen.

Kuitert is juist verrassend onder de theologen en anderen die de kerk en het traditionele geloof vaarwel hebben gezegd. Hij bewaart alles wat je nog bewaren kan van bijbel en geloof en poetst het op tot glanzende parels.

Vroegere buurman van mij . Een aardige en vriendelijke buur.
Als theoloog waardeer ik hem zeer: leidinggevend voor christelijk Nederland
Met een prominente kijk op wereld en werkelijkheid

ongelooflijk interessant boek

De Godsvonk zit vlgs Prof. Kuitert niet in de mens. Ik ben een andere mening toegedaan. De Godsvonk zit niet in het werelds ego, dat is gegroeid uit alle generaties vóór ons, dat we dus overgeërfd hebben en waarin wij onze individualiteit hebben geleerd te leggen, maar in het hart, als ‘kiemcel’ van ons ware Ik. Het ware Ego zit in de ziel waar we het kunnen bespeuren in spirituele momenten, ons verstand het kan ontvangen en bewust kan worden om daarmee tot de Nieuwe Mens te kunnen uitgroeien. Zoals de Lotusbloem kan groeien uit de donkere waterpoel en in het licht van de Zon haar ware wezen ontvouwt, zo groeit ook ons ware Ik op uit de duisternis van het onbewuste, als wij verlangen te groeien naar het Licht. Dit vaag-bewuste, want door het rationele denken overschaduwde, verlangen komt voort uit ons goddelijk Ik. Dit te ondersteunen zou de taak van kerken moeten zijn.

Kan ik mij met een (vrij uitgebreide)vraag per email tot Prof. Kuitert wenden?

God spreekt tot ons van Boven
Vanuit de vrouwelijke kant van ons wezen kunnen soms verrassend subtiele, intuïtieve ingevingen het verstand overstijgen. Dan spreek je ineens, bijvoorbeeld om iemand te troosten, steunende, tactvolle, liefdevolle woorden waarvan je zeker weet dat je die nooit van tevoren had kunnen bedenken. Dat voelt als stille inspiratie van de hogere macht. Het is een vleugje gnosis, als geschenk, als genade, die ons sterkt met moed en waardigheid. “Uw Koninkrijk kome”, bad Jezus. Steeds als we onszelf zo overstijgen lost een stukje van het wereld-ego op en bouwen we aan ons ware Ik, dat uit God is. Zo kunnen we weten dat we op de terugweg zijn, terug naar het Koninkrijk Gods.

Prof. Kuitert is een geweldig analyticus. Maar weet hij dit ook?: De bijbelverhalen zitten vol oude wijsheid. Het gaat erin niet om geschiedenis-verhalen zoals b.v. de slag bij Nieuwpoort of bij Waterloo. Een verzameling boeken die genoemd is “De Heilige Schrift” en “Het Woord van God” kun je daarmee niet gelijkstellen. Doe je dat wel dan heb je er niets aan of je ergert je levens-lang aan de ongerijmdheden (en wreedheden) die erin staan. De bijbel lezen als geschiedenis vraagt alleen om het gewone plattevlaksdenken van de ratio, terwijl het gaat om wijsheid die verborgen zit onder de schijnbaar naar het uiterlijke beschreven voorvallen. Juist uit het feit dat in de bijbelverhalen sprake is van in het gewone leven onbestaanbare, wonderlijke situaties of van wonderen die Jezus deed, moet afgeleid worden dat het om hogere wijsheid gaat die heel oud is, die niet in gewone mensentaal ondergebracht kon worden, maar wel herkenbaar kon worden gemaakt in symbolentaal. Daarom komen er zulke voor ons vreemde uitspraken en gebeurtenis-sen in voor. Het moet esoterisch, dat wil zeggen gewapend met inzicht dat men elders halen moet, worden gelezen. Daarom heeft het geen enkele zin te schimpen op de ogenschijnlijke ongerijmdheden in de bijbel. Men hoeft er ook niet wanhopig van te worden of te denken dat het allemaal gefantaseerd is. Men moet de bijbel alleen nooit opvatten of uitdragen alsof het om waar gebeurde geschiedenis gaat.
Wat ongerijmd is kan worden begrepen door kennis van de gnostiek en de astrologie. Ik weet wel, dat de gnostiek en de astrologie altijd verboden zijn door de kerk. Dat was uit hoofde van de strategie om zich van haar voortbestaan te verzekeren. Maar dat zijn nu juist de sleutels om de bijbelverhalen mee te ontsluieren, zodat de wijsheid kan worden begrepen. Dat is alleen maar tot heil van de zielen en mag niemand worden onthouden.
De bijbel is als het Woord van God alléén geschikt om in handen gegeven te worden van priesters en voorgangers die dan ook voor de ontsluiering ervan moeten hebben gestudeerd.
Ik vernam ooit ergens dat de bijbel een tijdlang helemaal niet in handen mocht komen van gewone gelovigen. Waarom dat verbod is opgeheven is voor mij onduidelijk.

Ik heb al eens een reactie gegeven m.b.t. de biografie over Kuitert geschreven door Gert Peelen, niets van u vernomen, niet geplaatst.
Ik zou ook gaarne het email adres van Prof. Kuitert willen ontvangen om zelf contact met hem op te nemen, kunt u dit bewerkstelligen?

Bij voorbaat mijn dank,

Marjolijn van der Kroon

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties