NIEUWS

Harten
Wetenschap 31 januari 2019

Stamcellen in het hart gaan we nooit vinden

reacties 2

Het hart bevat geen stamcellen en kan zichzelf daardoor niet herstellen na een hartinfarct, blijkt uit recent onderzoek. Kunnen we een beschadigd hart simpelweg niet repareren of zit er toch nog wat in het vat?

Tientallen jaren wordt er al onderzocht of stamcellen in ons hart bestaan. Met stamcellen zou het mogelijk zijn om na een hartaanval het kapotte weefsel van het hart te herstellen. Verschillende onderzoeksgroepen claimden al eens dat ze de hartstamcel gevonden hadden, maar allemaal moesten ze na enige tijd terugkomen op hun conclusie. En nu lijkt het erop dat twee onderzoeksgroepen van het Hubrecht Instituut in Utrecht een definitief einde maken aan de discussie over het wel of niet bestaan van stamcellen in het hart.

Echt niet

Nee, het hart heeft echt geen stamcellen, zegt de groep onder leiding van geneticus en oud-KNAW-president Hans Clevers en moleculair cardioloog Eva van Rooij in het vakblad PNAS. De onderzoekers brachten het hart van muizen in kaart, voor en na een hartaanval, en zagen geen enkel bewijs van cellen die nieuwe hartspiercellen kunnen maken.

“Dat is een belangrijke conclusie”, zegt Diederik Kuster, onderzoeker bij de afdeling fysiologie aan het VUmc in Amsterdam, “omdat die een einde maakt aan een intense discussie. De intensiteit van de discussie is ook wel logisch, omdat het stimuleren van dit soort stamcellen ongekende therapeutische mogelijkheden zou bieden.”

Afgestorven weefsel

Dat zit zo. Tijdens een hartinfarct is er tijdelijk geen bloedtoevoer naar het hart, waardoor een deel van het hartspierweefsel kan afsterven. Afgestorven weefsel kan niet meer samentrekken en ontspannen en dat brengt ernstige gezondheidsproblemen met zich mee. Maar veel weefsels in ons lichaam kunnen zichzelf herstellen door stamcellen in te zetten. Stamcellen hebben namelijk nog geen specifieke functie. Door definitief te veranderen in het benodigde type cel en zichzelf zo vaak als nodig te vermenigvuldigen kunnen ze de taak van het beschadigde weefsel overnemen.

Zulke zogenaamde adulte stamcellen bevinden zich op verschillende plekken in het lichaam en kunnen zich ontwikkelen tot één soort of een beperkt aantal soorten cellen. Er zijn ook embryonale stamcellen, die ontstaan uit een bevruchte eicel en die nog in ieder type cel kunnen veranderen. Embryonale stamcellen bestaan maar kort omdat ze zich in verloop van tijd allemaal ontwikkelen tot adulte stamcel.

Veel hartaanvallen

Stamcellen in het hart zouden een belangrijke vondst zijn. In Nederland komen ongeveer 94 mensen per dag in het ziekenhuis terecht met een hartinfarct. Maar volgens Kuster moeten we de claim van de onderzoekers van het Hubrecht Instituut serieus nemen. “De onderzoeksgroep koos een nieuwe invalshoek voor het probleem. Ze hebben niet gezocht naar kenmerken van delende cellen, maar juist naar die van niet-delende cellen. Door niet één maar meerdere technieken te combineren in een muismodel hebben ze aangetoond dat een aantal dagen na de geboorte al de cellen in het hart het vermogen verliezen om te delen.” Er zijn in het hart dus geen cellen meer aanwezig die voor nieuw weefsel kunnen zorgen.

Doodsteek

“Dit zou wel eens de doodsteek kunnen zijn voor verder klinisch onderzoek naar de potentie van hartstamcellen”, denkt cardioloog Ramon van Loon van het VUmc. “Er is op dit moment geen enkele aanwijzing dat er cellen in het hart aanwezig zijn die we na een infarct kunnen inzetten voor het produceren van nieuwe hartcellen.”

Maar Kuster denkt dat er toch nog mogelijkheden zijn. “Misschien kunnen we hartcellen die niet in staat zijn om te delen wel op een bepaalde manier stimuleren waardoor ze toch weer kunnen gaan delen. Nu we niet meer hoeven te focussen op het wel of niet bestaan van hartstamcellen zou dat een mooie nieuwe onderzoeksrichting kunnen zijn.”

Kim van der Molen, masterstudent cardiovascular research
BEELD: Renee Fisher (Unsplash)

{ Lees de 2  reacties }

hits 409
Door Kim van der Molen op 14 februari 2019

Beste meneer/mevrouw Onolet,

Bedankt voor uw reactie en excuus voor het vertraagde antwoord.

De website van stemcellmexico biedt stamceltherapie aan voor verschillende aandoeningen waaronder hartfalen. De behandeling die ze beschrijven is met stamcellen die ze buiten het lichaam laten groeien en dan vervolgens inspuiten in de hartwand. Dit is een andere techniek dan stamcellen die al in het hart aanwezig zouden zijn stimuleren om nieuw weefsel te vormen.

De bevinding door Clevers en van Rooij is erg recent en richt zich op dit laatste, namelijk de eventuele aanwezigheid van stamcellen in ons hart die nieuw weefsel zouden kunnen maken wanneer dit beschadigd is. Hier is lange tijd discussie over geweest omdat verschillende onderzoeksgroepen tegenstrijdig bewijs vonden. Het onderzoek van Clevers en van Rooij lijkt een einde te maken aan de deze discussie. We kunnen dit zien als het meest recente antwoord op de vraag of stamcellen in ons hart bestaan en dus een uitkomst kunnen bieden voor patiënten.

Het inspuiten van cellen is echter een andere techniek waarover ook veel discussie is. Er wordt gezegd dat het inspuiten in het bloed weinig effect heeft omdat de cellen snel weer uit het hart worden gepompt. Het inspuiten in de hartwand is controversieel omdat de ingespoten cellen niet lijken te 'weten' wat ze moeten doen en niet kunnen overleven in de nieuwe omgeving en dus vervolgens sterven. Het artikel van Clevers en van Rooij geeft hier geen sluitend antwoord op.

Het is volgens mij ook belangrijk om in de gaten te houden waarop bedrijven met een winstoogmerk, zoals stemcellmexico, hun behandelingen baseren. Ik kon op de website geen wetenschappelijk bewijs vinden waarop de behandeling is gebaseerd. Dit betekent niet automatisch dat het niet klopt, maar het maakt het lastiger om te kijken of dit bewijs inmiddels alweer is tegengesproken door ander onderzoek.

Hopelijk heb ik uw vraag hiermee voldoende beantwoord.

Vriendelijke groet,
Kim van der Molen

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.