Opinie

29 mei 2018

Zaak tegen Shell is juridisch wel verantwoord

Milieudefensie spant een rechtszaak aan tegen het Nederlandse deel van Shell. De organisatie wil Shell zo dwingen zijn bijdrage aan klimaatschade te beperken.

Steeds vaker wordt dit soort rechtszaken gevoerd, waarin de rechter gevraagd wordt zich te buigen over kwesties die te maken hebben met klimaatverandering. In Nederland, maar ook in de rest van de wereld.

In wezen draaien deze zaken om de vraag hoe overheid en bedrijven zich dienen te gedragen om de schade van klimaatverandering te voorkomen. Dit plaatst de rechter in een moeilijke positie: midden in het politieke debat over dezelfde vraag. Deze moeilijke positie wordt aangegrepen door critici die beweren dat het voorkomen van klimaatverandering een politieke kwestie is en niet iets waar rechters zich mee moeten bemoeien.

Hoewel deze rechtszaken zich vaak richten op het handhaven van al gemaakte wetten en het interpreteren van huidige juridische leerstukken, klopt het argument van critici hier deels wel. Door in klimaatzaken te oordelen moet de rechter ook een oordeel vellen over de grenzen van het acceptabel handelen van overheid en private sector, iets wat uiteraard een politieke dimensie kent.

Dit betekent echter niet dat de rechter geen rol te spelen heeft in dergelijke zaken. In een democratische rechtsstaat is een belangrijke taak van de rechter namelijk óók het beschermen van de rechten van minderheden.

In het politieke proces worden deze rechten onvoldoende beschermd omdat politici er weinig baat bij hebben zich in te zetten voor groepen die niet groot genoeg zijn om bij te dragen aan electoraal succes. De rechter wordt, juist door het feit dat hij niet verkozen is, niet beïnvloed door zulke overwegingen.

De rechter bezit een unieke positie in de rechtsstaat, een positie die niet afhankelijk is van de huidige politieke machtsverhoudingen. Dit zet hem juist in een positie de rechten van minderheden te beschermen. En in de klimaatrechtszaken gaat het juist in grote mate om de rechten van groepen die ondervertegenwoordigd zijn in het nationale politiek proces: toekomstige generaties en inwoners van landen die het meest geraakt zullen worden door klimaatverandering.

Dit zijn groepen mensen die geen mogelijkheid hebben het nationale politieke proces te beïnvloeden van de landen die de grootste veroorzakers zijn van klimaatverandering. Ondanks het feit dat de politieke keuzes die hier gemaakt worden hun rechten en belangen schaden, krijgen ze geen stem bij het maken van die keuzes.

Door deze zaken voor de rechter te brengen krijgen ze toch nog een kans gehoord te worden. Dit werd duidelijk in de zaak waarin Urgenda expliciet de rechten en belangen van toekomstige generaties behartigde. De rechter erkende dat hij in ieder geval bevoegd was de rechten en belangen van toekomstige Nederlandse generaties mee te nemen bij zijn besluit.

Als het gaat om klimaatverandering, zijn het toekomstige generaties en inwoners van kwetsbare landen die het meest geraakt zullen worden door de politieke besluiten die wij vandaag nemen - zonder daar invloed op te kunnen uitoefenen. Het is de taak van de rechter om de rechten en belangen van deze groepen te beschermen.

De auteur promoveerde aan de VU bij rechtsfilosofie en was OR-voorzitter in 2016-2017. Zij werkt nu bij Universiteit Utrecht als postdoc bij de Utrecht Centre for Global Challenges.

Dit is een bewerkte versie van een opiniestuk dat eerder is verschenen in dagblad Trouw.

Laura Henderson

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.