Opinie

17 december 2018

Universiteiten, wees een zorgende moeder voor studenten

Universiteiten dresseren studenten door de veel te efficiënte manier van opleiden. Ze moeten een alma mater zijn voor hen, vindt Meindert Flikkema.

De universiteit als ‘tempel van de waarheid’, waar studenten werken aan hun ziel. Dat zou volgens de Tilburgse theoloog Erik Borgman een zegen zijn voor het postfeitentijdperk. Het klinkt fantastisch, maar zal het de academische gemeenschap in vervoering brengen? Ik betwijfel het. Toch is er voldoende reden tot zorg. Niet over de wijze waarop de wetenschap wordt beoefend, wel over het welzijn van de studenten. Studenten werken niet aan hun ziel, zoals Borgman voorstaat, maar aan opdrachten in korte onderwijsperioden, waarin ze worden klaargestoomd voor tentamens. Via tussentoetsen wordt het studierendement verder opgevoerd. Het werkt. Daar is bewijs voor. Voor meer contacturen idem dito. Binnenkort krijgen studenten huiswerk op voor morgen vanuit een online leeromgeving. Dat werkt vast ook, maar tegelijkertijd ontnemen we studenten dan definitief de regie over hun leerproces en de omgang met vrijheid. Die omgang is belangrijk om verantwoordelijkheid te leren nemen voor jezelf en anderen. De verschoolsing van de universiteit is de nekslag voor de vorming van studenten tot academische burgers.

De Groningse universiteitshistoricus Klaas van Berkel stelde terecht dat ‘de belangrijkste waarde die we creëren in de afgeleverde studenten zit’. Maar hoe verhoudt die stelling zich tot de anonimiteit waarin veel studenten verkeren? We bieden hen zo onbewust de mogelijkheid om zich letterlijk en figuurlijk niet te laten zien. Dat heeft consequenties. Mede hierdoor kampen studenten massaal met mentale problemen en raken ze op jonge leeftijd opgebrand. Ze draaien dol in de geïndividualiseerde prestatiemaatschappij. Die heeft ook de Nederlandse universiteiten voor zich gewonnen.

Ondertussen kraaien diezelfde universiteiten dat zij willen bijdragen aan een betere wereld via outstanding education. Ik vind dat niet alleen zielloze taal, het werkt ook verlammend en ziekmakend. Zielloos omdat het niemand in het hart raakt en niets aanraakt. Het geeft geen richting aan over hoe het onderwijs eruit moet zien. Verlammend omdat je, als je zoiets leest, bijna geen mens meer durft te zijn, met tekortkomingen, missers en slechtere dagen. Ook niet iemand die durft te experimenteren. Die twijfel en tegenslag verwelkomt als bron van inspiratie. Ziekmakend omdat de communicatie ruw is en mensen over de kling jaagt. Die ruwe ongepolijste communicatie past niet bij een instituut dat wil zoeken naar de waarheid en deze vaak vindt na een proces van geduldig verfijnen en heroverwegen van conclusies. Daarin moeten ook studenten zich bekwamen. Ook zij die geen academische loopbaan ambiëren. Het vraagt om de nabijheid van leermeesters en kleine zetjes. Niet om pratende hoofden die eindeloos doceren en jonge mensen tot modelstudent proberen te dresseren. Het is mijn heilige overtuiging dat de grootst denkbare bijdrage van universiteiten aan een betere wereld wordt geleverd door zelf een betere wereld te zijn. Een alma mater (zorgende moeder) die haar studenten kent en volgt. Een veilige omgeving waarin docenten zich over hun studenten ontfermen. Waarin anderen zich over hen ontfermen! Waarden vormen de waarheid. Daar heeft de hele samenleving belang bij. 

De auteur is econometrist en universitair hoofddocent. Dit is een bewerkte versie van het opiniestuk dat eerder is verschenen in dagblad Trouw.

Meindert Flikkema

hits 148

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.