Nog niet juichen over de economie

OPINIE

23 maart 2018

Nog niet juichen over de economie

Volgens de cijfers zit Nederland in de lift, maar de beurskoers dalen. Zijn dit de eerste alarmsignalen, vraagt Theo Kocken zich af.

De werkloosheid in Nederland is bijzonder laag en de economische groeicijfers liegen er niet om. Maar naast de hosannaberichten zijn er ook alarmerende signalen: banken waarschuwen voor een nieuwe bubbel op de Nederlandse huizenmarkt, in Amerika nemen de consumentenkredieten enorm toe en worden weer volop riskante leningen verstrekt.

De cijfers van economische groei en daling van de werkloosheid kloppen op zichzelf, maar cijfers zijn slechts getallen. Het gaat om het verhaal achter die cijfers. Onze werkloosheid is bijvoorbeeld ongekend laag. Maar onlangs heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek de definitie veranderd: eerst was je werkloos als je minder dan 12 uur per week werkte. Tegenwoordig pas als je minder dan 1 uur werkt. Om over werklozen die zich zzp’er noemen maar niet te spreken. Minder werkloosheid klinkt als positief nieuws, maar de werkelijkheid kan heel anders zijn. Neem bijvoorbeeld Amerika: ook daar is de werkloosheid extreem laag, maar het aantal uren dat er in totaal wordt gewerkt in de economie, is juist afgenomen. Het cijfer klopt volgens de definitie, maar het beschrijft de werkelijkheid niet goed of volledig.

In veel gevallen kloppen de aannames niet van economische modellen. Zo gaan economen ervan uit dat het gedrag van mensen te voorspellen is. Bijvoorbeeld: als je de rente omlaag doet, gaan mensen meer spullen kopen omdat sparen niet veel oplevert. Maar soms gaan ze juist meer sparen omdat ze anders geen goed pensioen halen met de lage rente. Economie is echter fundamenteel een sociale wetenschap, niet te vergelijken met de natuurwetenschappen. Je kunt toekomstscenario’s uitdenken. Maar voorspellen hoe de economie zich zal ontwikkelen, is niet veel anders dan een horoscoop opstellen.

De grote schulden die mensen niet konden terugbetalen, waren de belangrijkste oorzaak van de crisis in 2008. Er is heel weinig aan gedaan om dat in de toekomst te voorkomen. Bij onze banken zijn de problemen wat afgenomen, die moeten grotere buffers aanhouden, maar bij huishoudens nemen de schulden weer enorm toe, zeker in de Verenigde Staten.

De huidige economische groei komt niet alleen van wat we als land verdienen, maar wordt bekostigd door nieuwe schuld. Dat het nu goed gaat met de bouw komt bijvoorbeeld doordat we nieuwe schulden maken door hoge hypotheken af te sluiten. De vraag is gegroeid en daardoor stijgen de prijzen, maar niet alleen omdat meer mensen een woning nodig hebben. De prijs wordt ook opgedreven omdat veel mensen een huis zien als een beleggingsobject. Zo creëer je een nieuwe bubbel.

Daarnaast zijn er ook enorme impliciete schulden: financiële beloftes waarvoor geen dekking is. In de VS hebben veel overheidspensioenfondsen nog maar geld om een kleine tien jaar de pensioenen te betalen. De premies die ze nu binnenkrijgen worden uitgekeerd aan de huidige gepensioneerden, maar de fondsen hebben veel te weinig geld om toekomstige generaties te betalen. Ook in het Verenigd Koninkrijk zijn de pensioenpotten voor ambtenaren bijna leeg.

Voor de korte termijn geldt: aan de oppervlakte ziet het er misschien goed uit, onderhuids speelt nog steeds dezelfde problematiek. Er moet echt snel iets aan de schuldenlast gedaan worden, anders wordt de situatie onhoudbaar.

De auteur is hoogleraar riskmanagement en maker van de film Boom Bust Boom.

Theo Kocken
hits 7950

{ Lees de 1 reactie }

oke,artikel

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.