Noem Assad geen beest

OPINIE

30 mei 2018

Noem Assad geen beest

Pas op met het dehumaniseren van Assad, waarschuwt Luigi Corrias.

Sinds eind mei is Syrië aan de beurt om een maand lang voorzitter te zijn van een door de Verenigde Naties ondersteunde conferentie over ontwapening. Dat er in het land zelf geenszins sprake is van ontwapening wordt dagelijks duidelijk in de reeds sinds 2011 woedende burgeroorlog. De aanval met chemische wapens in Douma van 7 april jl. (waarschijnlijk uitgevoerd door de regeringstroepen van Assad) is de zoveelste zwarte bladzijde in deze oorlog die steeds meer slachtoffers kent. Het Westen trok na die aanval bij monde van verschillende leiders ‘een rode lijn’. Als vergelding bombardeerden de Verenigde Staten en haar bondgenoten ook enkele regeringsdoelen. De Amerikaanse president Trump sprak in een tweet direct na de gifgasaanval over ‘the Animal Assad’, ‘het beest Assad’. Deze retoriek drukt uit dat met het gebruik van gifgas een grens is overschreden. Deze grens is niet louter juridisch, maar ook moreel van aard: een gifgasaanval op burgers wordt gezien als onmenselijk, als een vorm van het ultieme kwaad. Door Assad een Beest te noemen, trekt Trump deze lijn door: hij zegt eigenlijk dat we hier te maken hebben met een onmenselijke vijand, een on-mens, een vijand die buiten de orde van het menselijke valt.

Hoewel Assad het bloed van velen aan zijn handen heeft en hiervoor hopelijk berecht zal worden, schuilt er een groot gevaar in de retoriek van Trump. Naast de juridische vraag naar het mandaat van de vergeldingsaanval of de politieke vraag naar de opportuniteit daarvan, is er namelijk de filosofische vraag naar het achterliggende denkschema van Trumps retoriek en de mogelijke consequenties daarvan.

Het dehumaniseren van Assad heeft tot gevolg dat Trump en zijn bondgenoten hun strijd kunnen presenteren als een oorlog in naam van de mensheid. In zo’n oorlog gelden echter geen regels: nu de vijand een beest is, zijn alle middelen om hem uit te schakelen toegestaan. Op deze manier wordt de oorlog tegen Assad de ultieme oorlog, waarin voor eens en altijd met de vijand afgerekend dient te worden. De oorlog wordt dus zelf onmenselijk: ongebonden aan humanitaire waarden en de normen van het internationaal recht.

Dit zet niet alleen alles waarvoor Trump claimt te strijden en dus de eigen menselijkheid op het spel. Daarbij komt nog dat reacties tegenreacties zullen uitlokken. Rusland, een van de belangrijkste bondgenoten van Assad, had reeds voor het bombardement met geweld gedreigd en reageerde na de aanval furieus in de Veiligheidsraad. Verder zal een buiten de mensheid geplaatste Assad ook onmogelijk als politiek gelijkwaardige partner kunnen plaatsnemen aan de onderhandelingstafel, mocht het komen tot vredesbesprekingen.

De retoriek van Trump is dus gevaarlijk: zij zou kunnen leiden tot een spiraal van geweld.  Vrede in Syrië dreigt alsmaar verder uit het zicht te raken. Hoe paradoxaal dit ook moge klinken: juist om het Syrische volk niet alle hoop op vrede te ontnemen, zou het Westen Assad niet moeten dehumaniseren.

De auteur is universitair docent rechtsfilosofie aan de VU en fellow van het IOVIS - Centre for Peace and Conflict.

Dit is een bewerkte versie van zijn opiniestuk dat eerder is verschenen in dagblad Trouw.  

Luigi Corrias
hits 602

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.