Jezus was queer

OPINIE

26 februari 2018

Jezus was queer

Jezus past niet zomaar in het hokje van 'gewoon een man', vindt hoogleraar Peter-Ben Smit.

Was Jezus nu wel of geen man? In Zweden werd onlangs voorgesteld om Jezus genderneutraal te behandelen. Het riep niet alleen veel verontwaardiging op, het wijst ook op enkele interessante vragen.

Woorden als man en vrouw lijken neutraal en objectief: je hebt dit of dat lichaam met die en die chromosonen en daarmee klaar. Toch is dat niet zo. Deze woorden dragen altijd betekenissen met zich mee. Daarom zijn ze allesbehalve waardevrij. Zeker in uitdrukkingen als gewoon man of gewoon vrouw. Het zijn zelfs normatieve begrippen: wie man is, moet zich ook zo gedragen als voor een man gewoon is. Wie dat niet doet, valt buiten de boot.

Specialisten in genderstudies vinden dat je met uitdrukkingen als gewoon man en vrouw voorzichtig moet zijn. Je moet je afvragen wat je ermee bedoelt. Ze betekenen lang niet altijd hetzelfde. Wat maakte een man tot man in Jezus’ tijd? Wie dat weet, weet of Jezus nu wel of niet als gewoon een man ervaren werd. Het is eenvoudig om de proef op de som te nemen.

Wat maakte een persoon echt man of mannelijk in de eerste eeuw? Daar ligt al gelijk een verrassing: niet je lichaam bepaalde dat. Niemand werd als man geboren, je kon alleen man worden. Je ware geslacht werd bepaald door je gedrag, niet door je lichaam. Waar het echt om draaide, was karakter.

Man zijn werd bepaald door deugden als zelfbeheersing, dapperheid of eigenschappen als autonomie of eer. Mensen met een vrouwelijk lichaam konden daarom ook als man gelden. Dat klinkt vreemd, toch was het zo. Gewoon man betekende tweeduizend jaar geleden iets heel anders dan nu.

Hoe past Jezus in dit plaatje? Soms is hij heel mannelijk: het toonbeeld van deugdzaamheid, hij treedt volstrekt zelfstandig, autonoom op. Maar hij is ook het tegenovergestelde. Hij wordt gekruisigd, vernederd tot en met, en is uitgeleverd aan anderen. Hij roept aan het kruis: “Mijn God, mijn God, waarom heb je mij verlaten?” Dat is niet deugdzaam, het is nog minder dapper of autonoom. Alle geloofwaardigheid als man is Jezus zo wel kwijt voor iemand die hem gekruisigd zag worden. Dat betekent: Jezus was dan wel een mens met een mannelijk lichaam, maar hem gewoon als man ervaren, lukte maar met mate. Soms is hij mannelijker dan anderen, soms veel minder mannelijk. Dat maakt Jezus ook interessant: hij kleurt buiten de vakjes, laat zien dat er meer mogelijk is dan gewoon man zijn. Queer is daarvoor zo’n gek woord nog niet. En hoe dan ook: wie is er eigenlijk wel normaal?

De discussie over Jezus als man is een wake-upcall voor het gesprek over gender. Als je je niet afvraagt wat je precies bedoelt met uitdrukkingen als man of vrouw, krijg je misverstanden, of erger: discriminatie van wie niet in het hokje past van gewoon man of gewoon vrouw. De nalatenschap van Jezus geeft zo ook na 2000 jaar nog aanleiding om te streven naar ruimte voor wie anders is.

De auteur is hoogleraar contextuele Bijbelinterpretatie.

Peter-Ben Smit
hits 7314

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.