Van kopafhakkers tot gehoofddoekt kassameisje: islam is mensenwerk

NIEUWS

Mail&Win  8 juni 2016

Van kopafhakkers tot gehoofddoekt kassameisje: islam is mensenwerk

U kent de discussie: de één zegt dat ISIS niks met de islam te maken heeft, de ander dat ISIS alles met de islam te maken heeft. “Mensen zien een imam op televisie die enge dingen roept, ze zien een kop afgehakt worden op YouTube, ze vragen zich af, wat is dit voor religie?”, zegt antropoloog Thijl Sunier. Hij heeft een boek geschreven waarin hij wil laten zien dat de islam niet slechts een verzameling theologische principes is maar wat de mensen ervan maken: ‘Elementaire Deeltjes: islam’.

Nee, het is geen ‘Islam voor Dummies’, zegt Sunier. “Dat klinkt zo neerbuigend, van: ‘jullie zijn dom en ik zal het wel even uitleggen.’ Er zijn al veel boeken waarin de islam wordt uitgelegd aan de hand van de theologie , maar ik heb geprobeerd iets anders te doen. Ik laat aan de hand van een aantal thema’s zien dat islam is wat moslims ervan maken, waarop zij bepaalde geloofsprincipes interpreteren.”

En dat moeten we breed zien: “Of het nou gaat om de kopafhakkers van Raqqa of het gehoofddoekte kassameisje van de Albert Heijn, het hele spectrum hoort daarbij”, aldus Sunier. “Zeg niet dat het alleen is voorbehouden aan theologen om te bepalen wat islamitisch is of niet.”

Gek maken

Zoveel moslims, zoveel interpretaties, in dat licht gezien is Suniers boek met zijn 153 pagina's nogal dun. “Het is inderdaad onmogelijk om recht te doen aan de complete diversiteit binnen de islam”, zegt Sunier. “Ik stip een aantal zaken aan en zeg: “hou rekening met die diversiteit, laat je niet gek maken door de uitspraken van één persoon.”

Zelfbenoemde ‘islamcritici’ doen dat graag: citaten uit de koran oplepelen om te ‘bewijzen’ dat het de heilige plicht is van moslims om joden te haten en ongelovigen te doden. “Maar religie is mensenwerk”, zegt Sunier. “Je kunt geloven dat de koran het letterlijke woord van God is en je tegelijkertijd realiseren dat alleen God weet wat er precies bedoeld wordt met teksten in de koran. Wat mensen doen, is slechts een uiting van wat zíj denken wat belangrijk is.”

Sunier behandelt de islam aan de hand van vier thema’s: ‘beweging en vestiging’, ‘gezag’, ‘identificatie, binding en groepsvorming’ en ‘geleefde islam’. Sunier legt elk thema kort uit: “Ruimte behandel ik in de breedst mogelijke zin: islam als niet aan plaats en tijd gebonden boodschap aan de mensheid, of het gebed van alle moslims in de wereld, in concentrische cirkels om Mekka heen, of de ruimte binnen de islam voor sacrale en niet-sacrale zaken, maar ook de moskee als ruimte. Beweging beschouw ik in de zin van de verspreiding van de islam door evangelisatie, migratie en globalisering, of de pelgrimage van moslims naar Mekka.”

Dwingende vraag

Met het tweede thema, gezag, snijdt Sunier de volgens hem “voor veel mensen meest dwingende vraag” aan: wie heeft het voor het zeggen in de islam? “Het interessante aan de islam is juist dat daar voortdurend onenigheid over bestaat.”

Het derde thema, identificatie, binding en groepsvorming behandelt de verschillende stromingen binnen de islam. Bijvoorbeeld de verschillen tussen soennieten en sjiïten, waar veel van de conflicten in het Midden-Oosten over gaan.”

Het vierde thema, de geleefde islam, gaat over rituelen en de islam als een religie van handelingen, zoals het gebed dat moslims vijf keer per dag worden geacht te verrichten. “Maar ook daar denkt niet iedereen hetzelfde over”, aldus Sunier. “Zo was ik eens in een moskee in gesprek met een jonge moslim, toen de oproep tot gebed in het gebouw weerklonk. Ik vroeg: moet je nu niet bidden? En hij antwoordde: nee, ik denk dat ik God beter dien door nu met jou dit gesprek te voeren. Dat laat zien dat moslims graag zelf bepalen wat er onder bepaalde omstandigheden belangrijk is.

Moslims doen dat voortdurend, meent Sunier. Ze staan steeds voor dilemma’s: hoe combineer ik de plicht tot vijf keer bidden met een baan? Mag een moslim in de Albert Heijn werken en daar alcohol verkopen? Mag je als vrouwelijke arts een mannelijke patiënt een hand geven ter begroeting?”

Het gaat, kortom, om wat mensen er zelf van maken. In het laatste hoofdstuk behandelt Sunier islam en de moderniteit. “Mijn conclusie is eigenlijk dat er geen definitieve antwoorden zijn op vragen over de islam en wie claimt dat-ie ze wel heeft, dient gewantrouwd te worden.”

Discussie aangaan

Sunier meent een kentering waar te nemen in de manier waarop jonge moslims omgaan met de reacties op terroristische aanslagen door extremistische moslims. “Meteen na 9/11 zeiden ze: ‘dit heeft niks met de islam te maken’. Ze plaatsen de terroristen buiten de orde. Maar nu, na de aanslagen in Parijs en Brussel, zeggen jonge moslims: ‘Oké, jullie zeggen in naam van de islam te handelen, kom maar op, ga de discussie maar aan’.”

Discussies over passages in de koran door niet-moslims zijn vruchteloos, meent Sunier. “Hier staat dat je ongelovigen moet doden, verderop staat dat je met ze moet samenwerken, zo blijf je aan de gang. Wat belangrijk is, is hoe moslims dat zien, hoe handelen ze ernaar? Nu is er discussie over een eventueel verbod op salafisme, maar ik ken heel veel salafisten die op principiële gronden tegen elk gebruik van geweld zijn. er gaapt een enorme kloof tussen wat mensen denken in de koran te lezen en te begrijpen en wat God werkelijk bedoeld heeft.”

Met elkaar praten over overtuigingen is het beste, zegt Sunier. “Job Cohen kreeg als burgemeester van Amsterdam veel kritiek omdat hij ging thee drinken met imams, maar ik zie geen betere aanpak, dan met respect voor elkaars opvattingen het gesprek aan te gaan.”


Advalvas mag vijf exemplaren van Suniers nieuwe boek weggeven. Wilt u er één? Zet dan in een mail het eerste woord dat bij u opkomt als u het woord 'islam' hoort. De vijf opmerkelijkste inzenders nodigen we uit een boek af te halen op de redactie.

Peter Breedveld
hits 1670

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties