24 maart 2016

Het slavernijverleden klinkt nog altijd door

“Let freedom ring from Stone Mountain of Georgia” – een blog vanuit het diepe Zuiden 

Net terug uit de VS, waar wij deelnamen aan de grootste conferentie op ons vakgebied, het jaarlijkse congres van de International Studies Association. Ditmaal gehouden in Atlanta, Georgia: de geboortestad van Martin Luther King, maar ook de stad van Gone with the Wind, de beroemde film die zich afspeelt tijdens de Amerikaanse burgeroorlog. En naarmate je dieper Georgia zelf in gaat is dat verleden, en daarmee ook dat van de slavernij, nog tastbaarder. 

Zo waren wij op onze vrije zondag bij Stone Mountain, een grote pukkel van een rots midden in het verder vrij vlakke landschap. Op z’n Amerikaans compleet met attracties en fast food maar ook een herdenkingssite van de gevallen van de burgeroorlog aan de Zuidelijke kant, met de Zuidelijke generaals die vochten voor het behoud van de slavernij kitscherig uit de rotswand gehouwen. Ook de plek, zo lazen wij later, waar de Ku Klux Klan is heropgericht. Vandaar ook dat dominee King in zijn beroemde I Have a Dream-speech ook de woorden sprak: “Let freedom ring from Stone Mountain”, woorden die je ook zou kunnen betrekken op de oorspronkelijke plantage, compleet met slavenvertrekken, die aan de andere kant van de weg te bezoeken was.

Stone Mountain

Wat heeft dit korte reisverslag te maken met de verkiezingen, waarin na eerdere overwinningen in onder andere Florida, Donald Trump deze week opnieuw winst behaalde in Arizona en nog verder uitliep? Het trieste feit is dat het slavernijverleden in Amerika in politieke zin nog altijd niet voltooid verleden tijd is. En dat ook na bijna acht jaar met een zwarte president, ras nog altijd een belangrijk, alhoewel vaak verdekt, issue is. 

In het geval van Trump, die onlangs nog aanvankelijk afstand weigerde te nemen van de KKK, is het denken in rassen, en ook racisme, nauwelijks verholen meer. Dit is in ieder geval een belangrijk puzzelstukje van het raadsel dat het Trump-fenomeen voor veel analisten nog altijd is. Ook tijdens onze conferentie, onder de TL-verlichting van het Hilton Hotel, hield Trump in veel panels over de Amerikaanse buitenlandse politiek de gemoederen bezig. En terug op de hotelkamer was het op de nieuwszenders ook allemaal Trump, Trump, Trump (en slechts zelden Clinton). Het is inmiddels iedereen wel duidelijk, en wij hebben het hier ook al betoogd, dat de huidige verkiezingen zich kenmerken door een sterk anti-establishmentsentiment onder de keizers. Maar waarom en hoe vertolkt Trump deze gevoelens nu juist zo goed, behalve dat hij een “outsider” is die zijn roem vooral aan zijn status als TV-ster ontleent?

Trumps xenofobe uitspraken maken hem populair bij een grote groep lager opgeleide, blanke mannen

De opmars van “The Donald” staat haaks op de meeste gangbare analyses over de Republikeinse partij van de afgelopen jaren, wat mede de verbazing van alle experts verklaart. Ten eerste werd de Republikeinse partij de laatste jaren, zeker ook in het Congres, in toenemende mate gedomineerd door de “ware conservatieven” – met een totale compromisloosheid ten aanzien van  alle geijkte conservatieve standpunten. Aanhangers van de zogenaamde Tea Party zetten hun meer gematigde collega’s steeds verder onder druk en beschuldigen hen er van Rino’s te zijn, Republicans In Name Only. Van hen werd een beslissende invloed op de voorverkiezingen verwacht. Een succesvolle kandidaat zou zich in ieder geval niet te veel van hen moeten vervreemden. Ten tweede analyseerde men na de herverkiezing van Obama in 2012 dat Republikeinen door demografische ontwikkelingen in de toekomst alleen nog maar verkiezingen zouden kunnen winnen als ze minderheden, en met name Latino’s, beter aan zich zouden binden (vandaar dat mede ingezet werd op Marco Rubio, van Cubaanse afkomst). Op grond daarvan werd voorspeld dat de Republikeinen bij de volgende presidentsverkiezingen een gematigdere toon zouden aanslaan over issues als migratie.

En dan is daar ineens Trump die er met de nominatie vandoor lijkt te gaan. Trump, die voor de derde keer getrouwd is en die in het verleden pro-choice was, oftewel voor het recht op abortus. Al decennia is abortus hét issue van wat de Amerikanen de culture wars noemen, oftewel de vaak op het scherpst van de snede gestreden strijd tussen het progressieve en conservatieve Amerika. Ook heeft Trump eerder andere standpunten van de Democraten gesteund (en ook geld gedoneerd aan Democratische politici). Hij heeft dus niet bepaald het profiel van een ware conservatief. Maar bovendien doet Trump er alles aan, alle eerdere strategische adviezen hierover in de wind slaand, om Amerika’s minderheden van hem en dus ook van de Republikeinse partij te vervreemden. Hij maakt bijvoorbeeld Mexicanen en andere Latino’s uit voor criminelen, verkrachters en moordenaars (voor een overzicht van zijn ergste beledigingen lees 9 Outrageous Things Donald Trump Has Said About Latinos van The Huffington Post). 

Trumps xenofobe uitspraken maken hem des te populairder bij een grote groep “autochtone” en zich in alle opzichten bedreigd voelende Amerikanen, vooral lager opgeleide, blanke mannen. Deze groep is weliswaar niet groot genoeg om de presidentsverkiezingen te winnen, maar in de voorverkiezingen trekt de rechts-populistische miljardair hiermee wel veel stemmen van zogenaamde onafhankelijken en ook van sommige democratische kiezers die globalisering ook associëren met ongecontroleerde immigratie. 

Niet alle Trump-aanhangers kunnen zomaar als racisten weggezet worden, maar het racisme is wel nog steeds diepgeworteld in de VS. En dat speelt zeker ook een rol in de opmars van een presidentskandidaat die eerder vaak in het nieuws was als prominent vertegenwoordiger van de beweging die beweerde dat Obama ongrondwettelijk president was geworden omdat hij niet in de VS geboren zou zijn. Zoals een bevriende Amerikaanse collega ons vertelde gezeten op een terras in Atlanta: het aantal Amerikanen dat het niet uit kan staan dat sinds 2009 een zwarte familie het Witte Huis bewoont moet niet onderschat worden. Uit een peiling bleek bovendien dat een op de vijf Trump-aanhangers vindt dat Lincoln destijds niet de slaven had moeten bevrijden. Tegelijkertijd moeten we ook benadrukken dat onder de fans van de Republikeinse koploper racisme en angst voor immigranten hand in hand gaan met toenemende economische onzekerheid in het steeds ongelijkere Amerika. Daar zullen we in een volgend blog op ingaan. 

De auteurs doceren internationale betrekkingen bij de afdeling Bestuurskunde en Politicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en zijn de auteurs van American Grand Strategy and Corporate Elite Networks: The Open Door since the End of the Cold War (Routledge, 2016).

Foto: Stone Mountain, met de generaals van de Conferate Army (“het Zuiden” in de burgeroorlog), door: Bastiaan van Apeldoorn © 2016

hits 4

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.