Saharastof op de oceaan

12 januari 2018

Saharastof op de oceaan

Na een week varen kunnen we niet meer van de blauwe lucht genieten. Die zit verstopt achter een dikke laag woestijnstof. Al dagen zijn we omringd door een koepel van stof die het zicht over de grote wijde oceaan beperkt. Het Saharastof heeft een typische oranjebruine kleur die je wel kent van de Parijs-Dakar-rally. Het wordt in een brede pluim naar het westen geblazen, dwars de Atlantische oceaan over. Ons onderzoeksschip, de wit-blauwe Pelagia, wordt door de dagen heen steeds bruiner. Het stof is zo fijn dat je er geen last van hebt als je het inademt. Wel zijn de mensen die buiten aan het werk zijn aan het eind van de dag toe aan een douche. Het stof bevat onder meer ijzerdeeltjes die als voedingsstof dienen voor verschillende soorten organismen in de oceaan, althans dat is de hypothese.

De vliegende vissen die op het dek terechtkomen, belanden in de vriezer

Wij, aardwetenschappers, zijn mee op deze expeditie om onderzoek te doen naar het stof en naar de samenstelling van sedimenten op de bodem van de Atlantische Oceaan. Op verschillende ‘stations’ (plekken op de oceaan waar we een tijdje stilliggen om monsters te nemen en metingen te doen) gaan we kernen van het sediment nemen op 3000 meter diepte. In de loop van de geologische geschiedenis heeft het Saharastof zich opgehoopt op de oceaanbodem. In dit gebied is er een belangrijke koppeling tussen stof en het leven in de oceaan.

Om een goede kern te nemen  moet je met een aantal dingen rekening houden. Ten eerste, misschien wel logisch maar zeker belangrijk, moet je kijken of er wel sedimenten kunnen liggen. Dit doen we door een soort scanner (de multibeam) te gebruiken die een plaatje maakt van hoe de oceaanbodem eruit ziet. We willen niet op de hoge pieken een kern nemen omdat de kans groot is dat het sediment dan verder naar beneden is gegleden. Ook wil je niet op een steile helling zitten vanwege hetzelfde probleem.

Expeditie Nico

In totaal is het onderzoeksschip Pelagia  zeven maanden onderweg. Er doen zo’n honderd onderzoekers mee aan de zogeheten NICO-expeditie (Netherlands Initiative Changing Oceans), waarin veranderende klimatologische omstandigheden op zee  worden onderzocht. Naast aardwetenschappers zijn er marien biologen en oceanografen aan boord.
Van de VU varen onder meer Frank Peeters (mariene paleontologie) en Geert-Jan Brummer (bijzonder hoogleraar oceanografie) mee.

Als de oceaanbodem te diep is, kunnen de carbonaten (het deel dat we willen onderzoeken) zijn opgelost. We zoeken dus naar een plekje op de oceaanbodem dat een soort plateautje is en 3000 meter is een goede diepte. Ten tweede mag het niet te wild zijn op het schip. Vandaag bijvoorbeeld waren de golven te hoog waardoor we pas 's avonds een kern konden nemen. Ten derde heb je vooral tijd nodig. Om te onderzoeken hoe de oceaanbodem eruit ziet met behulp van de multibeam heb je minstens vier uur nodig. De kern nemen en weer omhoog halen kost ook nog eens twee uur.

Een van de vragen die we proberen te beantwoorden is of er evenveel stof was tijdens de laatste ijstijd.  Eenmaal terug in Nederland wordt er gekeken waaruit het stof bestaat en hoe groot de stofdeeltjes zijn. Als Falco van Bakel (ook masterstudent Earth Surface Processes and Climate) de stoffilters gaat vervangen boven op het dak van de brug, is hij daar niet alleen. Jaap van der Meer (werkzaam bij NIOZ en hoogleraar aan de VU) en Bram Feij (NIOZ) turen geconcentreerd over het water en bestuderen vogels, walvissen, dolfijnen en andere oceaandieren. Naast de dolfijnen zijn er veel vliegende vissen. Ze schieten vanuit de zijkant van het schip weg en zweven soms wel tientallen meters alvorens ze weer het water in duiken. Af en toe liggen er in de ochtend een aantal  op het schip; ze zijn in de nacht op de lampjes van het schip afgekomen. Deze belanden dan in de vriezer want Jaap en Bram willen weten wat de vissen eten en dat kan pas in Nederland worden onderzocht. Vogels zijn er beduidend minder. Van de weinige soorten zijn vale stormvogeltjes nog het algemeenst. Als de zon ondergaat stoppen ze met waarnemingen en bij zonsopkomst gaan ze weer het dak op.

hits 2533

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.