Opa Ko

04 juli 2018

Opa Ko

In Chokurdakh (Noordoost Siberie, aan de rand van de Siberische toendra) is het ook vakantie. Iedereen die het zich kan veroorloven, heeft een vakantievlucht naar het zuiden geboekt. Naar familie in Yakutsk, of naar de stranden van de Zwarte Zee. Daarom moest ik mijn reis naar onderzoeksstation Kytalyk tien dagen uitstellen - er waren geen tickets meer beschikbaar. Nu vertrek ik op 16 juli.

Chokurdakh is niet over de weg bereikbaarChokurdagh is de ‘hoofdstad’ van het district Allaicha, dat tweeëneenhalf keer zo groot is als Nederland en drieduizend inwoners heeft. De plaats is niet over de weg bereikbaar, alleen in de winter, als het ijs van de Indigirka rivier als weg dient. In de zomer kun je er per schip komen, vanaf de Arctische oceaan of via de Indigirka. Verder is er de luchtlijn van Polarny Avialinea vanaf Yakutsk (twee keer per week, in de zomer drie keer). De lijn wordt onderhouden met oude Antonov24- toestellen (de laatste is in 1971 gebouwd), vijftig zitplaatsen, en wat vracht. Op de terugweg van Chokurdagh naar Yakutsk is dat meestal bevroren vis, die in Yakutsk als delicatesse geldt. 

Het hoge noorden heeft mij altijd getrokken. Al toen ik in 1974 aardwetenschappen ging studeren wilde ik meer weten van die extreme, uitgestrekte natuur. Maar dat dit me ooit nog in Siberië zou brengen kon ik toen niet bevroeden. Het IJzeren Gordijn was nog intact en de Sovjet-Unie was het ‘Evil empire’ van president Reagan. Siberië had een slechte naam vanwege de strafkampen. Ik kwam in Twente terecht voor onderzoek naar de laatste ijstijd in Nederland, toen hier ook toendra, poolwoestijn en permafrost heersten.

In de jaren negentig begon bij klimaatwetenschappers het idee door te dringen dat er in het hoge noorden dingen gebeuren die de verandering van het klimaat kunnen versterken. De poolgebieden warmen veel sneller op dan de rest van de aarde. De enorme hoeveelheid organisch materiaal die ligt opgeslagen in de bevroren bodem zou de opwarming weleens flink kunnen versnellen als die vrijkomt door het smelten. Het produceert de broeikasgassen CO2 en CH4 (kooldioxide en methaan). In Siberië werd nauwelijks klimaatonderzoek gedaan, terwijl daar wel het grootste deel van de permanent bevroren bodem (permafrost) van de wereld ligt.

Zelfs Russen mogen hier niet komen zonder border permit

Toen er meer openheid kwam in Rusland, grepen veel onderzoekers dan ook hun kans. De VU en Wageningen Universiteit gingen samenwerken met de Russische Academie voor Wetenschappen in Yakutsk, die al decennialang ecologisch onderzoek deed in het taiga-bos vlakbij Yakutsk. De onderzoeker die er de leiding had, Prof. Maximov, zette zich enthousiast in voor internationale contacten met Europa en Japan.

Het hoofd van de plaatselijke visserij-inspectie, Tatjana Strioekova, was bereid om ons buitenlanders verder te helpen. Tatjana is bioloog. Ze heeft een datsja (zomerhuisje) op de toendra. Door haar inzet is er een reservaat voor de met uitsterven bedreigde Siberische kraanvogel ('Kytalyk' in het Yakutisch) opgericht. Met geld van het Wereld Natuurfonds is er ook een mooi houten huis neergezet waar ze zomerkampen voor de kinderen organiseert.

Dat werd ook de basis voor het onderzoeksstation, wat bestaat uit een soort directiekeet als slaapplaats en een zeecontainer voor de opslag van materiaal. In 2002 zijn in het nieuwe onderzoeksstation Kytalyk de eerste activiteiten van de VU begonnen, later gevolgd door die van veel andere onderzoekers uit Rusland, Japan, Duitsland, Zweden, Zwitserland. Als het erg druk is en geen kinderkamp, kunnen we ook van het grote huis gebruik maken.

De rivier is te gevaarlijk als het hard waait (of je schipper dronken is)Zelf was ik er in 2004 voor het eerst, omdat ik in Nederlandse veenmoerassen expertise had opgebouwd in het meten van methaan. Sindsdien ben ik er bijna elke zomer geweest, en ook wel in het vroeg voorjaar als alles nog stijfbevroren is. Niet altijd met evenveel plezier trouwens- de reis duurt dagen (vliegtuig, vliegtuig, oud vliegtuig, kleine bootjes op wilde rivieren), en vergt veel voorbereiding: visa, vergunningen (zelfs Russen mogen er niet zonder border permit komen), vergunningen om er je meteorologische- en gasmeetapparatuur neer te zetten, inspecties van je apparatuur of je er niet stiekem een zendertje in hebt zitten, vergunningen voor de export van monsters, uitgebreide importdocumenten voor de Russische douane voor je apparatuur, en gedoe met de Nederlandse douane over import van monsters (die is net zo bureaucratisch als de Russische).

En altijd weer heb je zorgen bij de terugreis. Het station ligt drie uur varen met speedbootjes van Chokurdagh af, en de rivier is te gevaarlijk als het te hard waait (of je schipper dronken is). Maar als ik er niet geweest was begon het toch weer te kriebelen.

We ontdekten in die jaren onder meer dat een warmer klimaat niet leidt tot meer opname van het CO2 uit de atmosfeer in de vegetatie, zoals vaak verondersteld werd. En dat de bodem warmer is in jaren met een langer groeiseizoen en er dan inderdaad meer broeikasgas vrijkomt.Ook ontdekten we hoe de vegetatie de permafrost beschermt tegen ontdooien - en hoe snel dat evenwicht verstoord kan worden, met diepe dooipoelen als gevolg. Maar vooral ook: hoe mooi de toendra kan zijn als alles bloeit, of in de middernachtzon, of als er kemphaantjes baltsen in het gras vlakbij het keukentje.

Deze maand ben ik voor de laatste keer in Kytalyk, met een paar collega's uit Wageningen. Daarna ga ik met pensioen. In Chokurdagh sta ik bekend als 'djedusjka Ko' - opa Ko. Deze zomer gaan we in kaart brengen wat voor gevolgen de uitzonderlijke overstroming van vorig jaar, die bijna ons station wegvaagde, heeft gehad voor de permafrost. En als het met de telefoon een beetje lukt (als je op de heuvel achter het station gaat staan kun je soms mobiel naar Nederland bellen), ga ik bloggen vanaf de toendra.

hits 770

{ Lees de 1 reactie }

Graag veel blogs! Goeie reis en behouden vaart.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.