Religie verrijkt de Zuidas

OPINIE

21 november 2016

Religie verrijkt de Zuidas

God kun je de voordeur uitjagen omdat je geen zin meer hebt in een onzichtbare pottenjager of omdat je in je wetenschapsbeoefening religie niet nodig hebt. Maar is God daarmee weg?

Religie speelt wel degelijk een rol in onze samenleving, bijvoorbeeld als minister Schippers spreekt van ‘voltooid leven’ en het woord ‘barmhartigheid’ in de mond neemt. Daarmee pakt ze woorden op uit de christelijke traditie, lepelt die leeg en vult die op haar eigen wijze. Dat raakt aan allerlei onderwerpen, zoals de enorme waardering van autonomie en vooral aan angst voor verlies. Verlies van gezondheid, sociale omgeving, zelfredzaamheid en van vitaliteit en veiligheid. Angst is inderdaad een van de machten waartoe we ons moeten verhouden, een macht die gigantische proporties kan aannemen.

Buitenveldert is met de Zuidas een gebied waar de verworvenheden van onze moderne samenleving met al haar ambivalenties samenkomen: banken, handelshuizen, een universiteit en een ziekenhuis met een traumahelikopter erop. Elk van de gebouwen, hoog oprijzend als kathedralen, vertelt een eigen verhaal. Ze beloven alle bij te dragen aan een betere wereld en het verlies te beperken. Soms lijken ze ontworpen om te imponeren en duidelijk te maken aan welke macht de bezoeker onderworpen is.

In dit gebied staat ook onze universiteit, bescheidener in opzet dan de banken, maar in uitstraling nog altijd indrukwekkend voor nieuwe bezoekers. Status en pretentie worden getoond in het ritueel van een promotie, waar de stoet (de ‘pompus’) van hoogleraren in toga duidelijk maakt dat hier een zaak van hogere orde wordt gediend. Welke zaak? Daar gaat het in deze discussie om. Het votum moet in dat licht kunnen worden gezien. Het votum is tegengif. Antidotum tegen de voorstelling dat we met onszelf alleen zijn of dat we geroepen zouden zijn de godheid van de ‘academische excellentie’ te dienen: ‘Onze hulp is in de naam van de Heer die hemel en aarde gemaakt heeft.’ Dat is andere koek. Het zijn woorden die worden aangereikt vanuit de traditie van onze universiteit: een bede, een wens, een verwijzing naar een verhaal van een schepper met erbarmen. Deze woorden zetten ons allemaal op onze plek, een tweede plek waarin de wetenschap nooit tot de status van godheid kan worden opgekrikt. Dat werkt humaniserend.

Het door collega Jacintha Ellers voorgestelde alternatief ‘ons doel is wetenschap voor een betere wereld, met verantwoordelijkheid voor elkaar en voor deze wereld’ is een doelstelling van de goede bedoelingen. Deze formulering mist nou net het besef dat wetenschap een riskant bedrijf is en dat die betere wereld niet zo maakbaar is als we zouden willen. We kunnen ons best doen, maar of er werkelijk iets goeds tot stand komt, staat nog open. De nieuwe doelstelling van de VU moedigt aan dat besef te handhaven. Ze begint met de woorden: ‘Voortbouwend op de christelijke oorsprong’. Naast alle veranderingen suggereert dat een bepaalde continuïteit. Laat onze universiteit in haar ritueel het besef van relativiteit en afhankelijkheid bewaren. Dat dit voor sommigen lastig is, begrijp ik. Geleefde diversiteit kost moeite. Het votum behoort bij onze bijzondere bijdrage aan de Zuidas. De VU kijkt verder.

Kees van der Kooi is hoogleraar systematische theologie aan de faculteit Godgeleerdheid.

Kees van der Kooi
hits 2611

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties