Overheidskeurmerk voor imams? Niet aan beginnen!

OPINIE

18 oktober 2017

Overheidskeurmerk voor imams? Niet aan beginnen!

Een keurmerk voor imams is een prima idee, als het maar geen staatskeurmerk is, vindt Adriaan Overbeeke.

Met het registreren en certificeren van geestelijke bedienaren moet de overheid zich niet inlaten, ook niet als het om imams gaat. Het is geen overheidstaak. De keuze van geestelijke bedienaren behoort tot de kernelementen van de godsdienstvrijheid, die stevig verankerd is in de Nederlandse Grondwet en in verdragen, zoals het Europese Verdrag ter bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM). De geschiedenis van West-Europa is er een van een langzame ontvlechting van kerk en staat, met name waar het gaat om de minimumvoorwaarden voor een vrije godsdienstuitoefening.

Mohamed Ajouaou laat deze grondrechtelijke kant van de zaak helaas buiten beschouwing bij zijn pleidooi voor het invoeren van een kwaliteitstoets voor imams in de vorige Advalvas. Hij wijst op het stevige beleid dat Egyptische, Marokkaanse, Tunesische en Turkse overheden op dit punt voeren. Buurland België presenteert hij ook als lichtend voorbeeld, waar hij noteert: ‘Zelfs in België zijn moslims verder dan in Nederland.’

Ik meen dat het beleid van al deze landen, België incluis, in Nederland niet gekopieerd kan worden.

Het regelen van de imamfunctie en van de moskeeorganisatie behoort volgens Ajouaou tot ‘de strategische belangen van de samenleving'. Hij vindt dat het 'beroep imam' beschermd moet worden en dat het nodig is imams op kwaliteit te toetsen en te registreren. Het is wel de vraag wie tot die taak geroepen is. De speelruimte die Egyptische, Marokkaanse en Tunesische overheden zich op dat terrein permitteren, is er niet voor landen als Nederland. Ook niet voor België en Turkije, trouwens. Met name het EVRM biedt een sterke basis voor religieuze organisatievrijheid en – daarmee corresponderend – overheidsterughoudenheid. Religies mogen natuurlijk zelf intern orde op zaken stellen, religieuze keurmerken instellen zelfs, maar… zonder staatsdwang.

België, het enige niet-islamitische land in het betoog, doet het volgens Ajouaou goed. Hij wijst op de regulering van de islam via het ‘Executief van de Moslims’, een voor de moslims bedacht gezagsorgaan. Zeker, die moslimkoepel wordt stevig gereguleerd door de Belgische overheid. Maar het gaat in de regelingen voor imams tot nog toe alleen over staatsbetaalde 'bedienaren van de islamitische eredienst' (In België betaalt de staat dominees, pastoors, rabbijnen en imams). Dat gaat om een zeventigtal imams, dat werkt in ongeveer evenveel staatserkende moskeeën. Het overgrote deel van de imams blijft dus buiten beeld. Het enige wat van alle imams in Vlaanderen gevergd wordt, als ze van buiten de EU komen, is dat ze een bijzonder inburgeringstraject moeten doormaken.

De Belgische overheid wil nu nauwkeuriger informatie over wat er zich in de enkele honderden niet-staatserkende moskeeën afspeelt en welke imams daar optreden. Dat past in een traditie, want het Belgische islambeleid wordt al enkele decennia stap voor stap verstrengd. Zo is het sinds 2016 onmogelijk voor Marokkaanse of Turkse imams een visum te krijgen als ze in een niet-erkende moskee willen werken. Onlangs werd bekend dat imams van de Turkse Diyanet sowieso niet meer worden toegelaten tot het Belgisch grondgebied.

Het ambt 'imam' is overigens inhoudelijk níét gereguleerd in België, ook niet als het gaat om staatsbetaalde imams. Het land heeft op dit punt de uit 1831 daterende liberale grondwet te respecteren. Dat is nog te danken aan het vroegere ‘Hollandse’ bewind van Koning Willem I (1815-1830, tot aan de scheuring van het Koninkrijk), die geestelijken - toen vooral Rooms-katholieke pastoors - strak controleerde. Als reactie daarop werd na de Belgische onafhankelijkheid een liberale grondwet vastgesteld die nu een sta-in-de-weg lijkt te zijn voor Belgische overheden die greep willen krijgen op de islam.

Wie goed luisterde naar de Belgische minister van justitie, toen die afgelopen zomer vroeg om een systeem van imamregistratie, zal hebben gemerkt dat die erg voorzichtig was met zijn oproep om - via de Executief van de Moslims - de Staatsveiligheid te informeren over wié in welke moskee preekt: het was een vriendelijk verzoek, geen eis.

Ten slotte: de onmiddellijke aanleiding voor het pleidooi voor overheidsregistratie van moslimgeestelijken was in België de onrust over zelfbenoemde imams die radicaliserende jongeren in de richting van de gewapende jihad drijven. De jongeren die afreisden naar IS-gebied komen uit diverse landen, ook uit de landen die Ajouaou ten voorbeeld stelt. Juist bij die landen vinden we grootleveranciers, met name Tunesië en België. België telt verhoudingsgewijs veel meer Syriëgangers dan Nederland. Het strenge Belgische islambeleid heeft op dit terrein tot nog toe weinig opgeleverd.

Een keurmerk voor imams: een prima idee. Als het maar geen staatskeurmerk is.

De auteur is universitair docent staatsrecht aan de VU.

ADRIAAN OVERBEEKE
hits 437

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties