Opinie

14 januari 2019

Nashville-verklaring verraadt haar eigen principes

De Bijbel bevat teksten van een paar duizend jaar oud. Daar moet je rekening mee houden, vindt hoogleraar contextuele Bijbelinterpretatie Peter-Ben Smit

De Bijbel bevat teksten van een paar duizend jaar oud. Daar moet je rekening mee houden, vindt Peter-Ben Smit.

Bijbelgetrouw wil de Nashville-verklaring zijn. En terug naar het huwelijk zoals God het wil. Omdat dit Bijbels gezien helder is, ontkent de verklaring bijvoorbeeld dat ‘de goedkeuring van homoseksuele onreinheid of transgenderisme een moreel neutrale zaak is, waarover getrouwe christenen onderling van mening mogen verschillen’ (art. 10). Bij alle woede, pijn en protest die de verklaring veroorzaakt, horen ook heel nuchtere vragen: hoe Bijbels is deze verklaring nu eigenlijk en hoe wordt er met de Bijbel omgesprongen? Als je nauwkeuriger kijkt, zie je dat hier grote problemen mee zijn. De theologische wetenschap heeft als taak deze problemen aan het licht te brengen en ter discussie te stellen. Ik geef daarom twee voorbeelden en roep op tot een meer inhoudelijk gesprek.

Goed protestants beroept de Nashville-verklaring zich op de Schrift. De logica is: het staat in de Bijbel, dus is het waar en de (christelijke) mens heeft het te gehoorzamen. Dat klinkt mooi. Alleen verstopt de verklaring wel dat ze een heel duidelijke keuze maken uit Bijbelse teksten om precies daar uit te komen waar de auteurs ervan willen. Met een voorbeeld: tegenover het verhaal van het paradijselijke modelhuwelijk van Adam en Eva staat een figuur als Abraham met zijn meerdere vrouwen, of zijn kleinzoon Jakob die er ook twee had, net zoals heel veel andere goed Bijbelse mannen. Je kunt erover twisten of al deze huwelijken zo fijn waren, maar, zeker in het Oude Testament wordt polygamie nergens met zoveel woorden geproblematiseerd. In het eerste deel van de Schrift is het monogame burgerlijke huwelijk helemaal de norm niet en zelfs in het Nieuwe Testament is er nauwelijks discussie over. Natuurlijk, dat is uiteindelijk wel veranderd, maar vermoedelijk vooral onder druk van maatschappelijke idealen in de bredere Grieks-Romeinse wereld. Dat lijkt wel wat op de invloed van kritische gendertheorie van nu – alleen is het kerkelijke leer geworden. Het is de moeite waard hier eens wat beter naar te kijken.

Het voorbeeld van polygamie brengt je meteen bij het tweede probleem dat de verklaring verstopt. Dit is het probleem van een hermeneutisch verantwoorde omgang met oude teksten. Zo’n omgang is meer dan een simpel copy-and-paste. Net zoals je Plato niet één-op-één kunt overnemen in de huidige filosofie kun je dat ook niet zomaar doen met de Bijbel in de theologie. De Bijbel bevat teksten van een paar duizend jaar oud, daar moet je rekening mee houden. Wat in een oude tekst líjkt op iets van nu, hoeft helemaal niet hetzelfde te zijn. Neem nou een antihomoverhaal bij uitstek, het verhaal over Sodom en Gomorra. In het kort: Twee mannen komen op bezoek bij Abrahams neefje Lot in de stad Sodom. De mannen van deze stad proberen ze vervolgens te verkrachten (Genesis 19). Daar staat natuurlijk goddelijke straf op: de stad wordt in puin gelegd. Duidelijk, zou je zeggen: homoseksualiteit (‘sodomie’) is zo zondig als het maar kan. Nee! Zegt de Bijbelwetenschapper. Het verhaal gaat over geweld tegen vreemdelingen, met verkrachting als wapen – zoals dat vandaag ook voorkomt in oorlogen. Met homoseksualiteit heeft het niets te maken. Met de Bijbel serieus nemen wel. De boodschap is dan: ‘vreemdeling’ of ‘vreemd’ is iemand alleen in menselijke ogen – niet in die van God. Of nu buitenlander, lhbtq+’er, ongelovige, of - ook - conservatieve christen.

Kortom, de Nashville-verklaring staat juist als het om trouw aan de Bijbel gaat op wat losse schroeven. Zij komt niet overeen met haar eigen principes. Dat is erg voor de mensen die erachter staan, het is erg voor de mensen die de verklaring aanvallen, en het is erg voor iedereen: het verspert de toegang tot de Bijbel zoals die eigenlijk is. Kritische theologie kan helpen dit te voorkomen. Daarom hoort juist dat vak ook thuis aan de Vrije Universiteit. Het vak is van belang omdat juist die verschrikkelijke Schrift, dat boek uit het stenen tijdperk een spiegel biedt voor vragen van nu. Neem het kerkasiel in Den Haag dat het Nederlandse migratiebeleid aan de kaak stelt. Het zou zomaar geïnspireerd kunnen zijn door het verhaal over Sodom en het goddelijk verbod op de verkrachting van de vreemdeling, die vanuit de Bijbelse God gezien geen vreemde, maar naaste is. Dát is pas Bijbelgetrouw!

Om dat te ontdekken en een bijdrage te leveren aan de diverse en uitdagende samenleving van 2019 is het gesprek tussen alle partijen, gelovig en ongelovig, orthodox en vrijzinnig, lhbtq+ en anders, student en docent, hard nodig – want voor een verdiepend gesprek is verschil een voorwaarde. Als de Nashville-verklaring daarvoor een (in mijn ogen erg ongelukkige) aftrap mag blijken, hoop ik op een constructief vervolg.

De auteur is hoogleraar contextuele Bijbelinterpretatie.

Dit is een uitgebreide versie van zijn opiniestuk dat eerder is verschenen in dagblad Trouw.

Peter-Ben Smit

hits 302

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.