Opinie

29 januari 2019

Hoog tijd voor politieke keurmeesters

De controle op politieke partijen is in Nederland slechter geregeld dan de inspectie van restaurantkeukens. De tijd is rijp voor een nieuwe Partijwet met onafhankelijke keurmeesters.

De controle op politieke partijen is in Nederland slechter geregeld dan de inspectie van restaurantkeukens. De tijd is rijp voor een nieuwe Partijwet met onafhankelijke keurmeesters, vindt André Krouwel.

Internationaal scoort Nederland redelijk goed als het gaat om het functioneren van de democratie, maar het laat steken vallen bij de controle van de integriteit van politici. Op de financiering van politieke partijen en individuele politici is al helemaal geen zicht. Volgens de Greco, de waakhond van de Raad van Europa, moet er een aparte toezichthouder komen die in de gaten houdt of politieke partijen en volksvertegenwoordigers zich financieel gezien integer gedragen. Of ze correct declareren en niet omkoopbaar zijn en wie hun campagne betaalt. De staatscommissie-Remkes die onlangs grote hervormingen van het politieke bestel adviseerde, opperde al dat er een hervorming nodig is van de Wet financiering politieke partijen, die méér controle mogelijk moet maken. Maar Remkes gaat in zijn analyse en aanbevelingen lang niet ver genoeg. De voorgestelde aanvullingen op de bestaande wet lossen het nijpende probleem van de geringe controle niet op.

In Nederland zijn we zeer naïef. We leven niet meer in de jaren vijftig van de vorige eeuw met alleen maar heel lieve mensen. Vanuit een boze buitenwereld zijn er vele dreigingen waartegen we ons moeten wapenen. Bedenk bijvoorbeeld dat verkiezingscampagnes van alle partijen voor één Tweede Kamerverkiezing bij elkaar nog géén twaalf miljoen euro kosten. Dat bedrag is voor de Poetins van deze wereld natuurlijk een lachertje. De Nederlandse democratie is uiterst kwetsbaar.

Niet alleen de nationale politiek, ook de lokale en provinciale politiek is zeer vatbaar voor de infiltratie en beïnvloeding door de (drugs)maffia. Als je iets voor elkaar wilt krijgen in - bij wijze van spreken - Schin op Geul, kost je dat slechts enkele tienduizenden euro’s.

We kunnen niet langer zonder een nieuwe wet die bijvoorbeeld giften uit het buitenland verbiedt. Buitenlandse geldschieters financierden de partij van Rita Verdonk, en ook de PVV van Geert Wilders. Dat moet echt ophouden.

De commissie-Remkes denkt te veel vanuit bestaande wetgeving, en heeft geen stap teruggenomen en de vraag gesteld: wat zíjn politieke partijen nu eigenlijk? En welke dreiging komt er nu vanuit die partijen, en van buiten? De zorg om integriteit van partijen staat of valt bij hun juridische positie. Vreemd genoeg zijn politieke partijen in Nederland extra legem: buitenwettelijk. Ze bestaan formeel niet. Ze hebben dezelfde legale status als een naaikransje of schaakclub in de buurt. Het zijn verenigingen of stichtingen, behorend tot de civiele samenleving en vallen dus onder het burgerlijk recht. Iedereen kan een politieke partij oprichten, zelfs minderjarigen.

Landen als Zweden en Duitsland hebben een totaal andere benadering. Daar zijn politieke partijen iets bijzonders en verschillen ze fundamenteel van andere maatschappelijke organisaties. Daarom hebben ze bijzondere wetgeving en verantwoordingsmechanismen nodig.

Vergelijk het het met de Voedsel- en Warenautoriteit. De overheid stelt terecht: mensen moeten niet vergiftigd worden in restaurants. Dus is er een inspectie die kijkt of daar geen kakkerlappen rondlopen. En terecht. Precies hetzelfde geldt voor controle op kakkerlakken in de politiek!

De auteur is universitair hoofddocent politicologie.

Dit opiniestuk is een bewerkte versie van een interview met André Krouwel dat eerder is verschenen in dagblad Trouw.

André Krouwel

hits 100

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.