De universiteit moet het Nederlands niet verkwanselen

OPINIE

28 oktober 2014

De universiteit moet het Nederlands niet verkwanselen

Vier universitaire docenten van VU en UvA schrijven manifest voor het behoud van het Nederlands.

Al een aantal jaren zien we dat Nederlandse universiteiten het gebruik van Engels in het onderwijs stimuleren. Deze trend komt enerzijds voort uit de correcte constatering dat in een globaliserende academie de beheersing van het Engels onontbeerlijk is geworden, anderzijds spelen financiële factoren een rol: door Engelstalig onderwijs aan te bieden hoopt men buitenlandse studenten aan te trekken. Hoe begrijpelijk beide motivaties ook zijn, toch pleiten wij ervoor die ontwikkeling een halt toe te roepen.

Ofschoon de mens zich, behalve in taal, ook uitdrukt in, bijvoorbeeld, muziek, beeldende kunst en wiskunde, vormen gesproken en geschreven teksten de voornaamste bron voor onze kennis van wie we zijn. En willen we beter begrijpen wat de niet-talige aspecten van de humaniteit betekenen, dan gebruiken we taal om onze gedachten te bepalen en met anderen daarover te communiceren. Taal is echter een veelvormig, uiterst fijnmazig, soms ongrijpbaar, soms regelrecht manipulatief instrument. Een van de taken van de geesteswetenschappen is dan ook de bestudering van dit instrument zelf. In die zin houden de humaniora, om de traditionele term te gebruiken, zich bezig met de kern van alle intellectuele activiteiten. Wie op dat vlak enige progressie wil boeken, dient een uitmuntend taalgebruiker te zijn. Vrijwel niemand beheerst vreemde talen op hetzelfde niveau als zijn moedertaal. Het is dus vanuit die, van jongs af aan verfijnde, expertise dat men nieuwe terreinen exploreert, of het nu Grieks drama, Italiaanse schilderkunst of Chinese propaganda betreft.

Het VWO schijnt in Nederland op een, internationaal gezien, behoorlijk niveau te staan. Inderdaad zijn de meeste Nederlandstalige studenten die ieder jaar de universiteiten binnenstromen, mondig, nieuwsgierig en intelligent. Tegelijkertijd moeten we constateren dat hun mondelinge, maar vooral hun schriftelijke taalbeheersing in het Nederlands vaak ernstig tekortschiet. Het gaat om jonge mensen die nog aan het begin van hun academische vorming staan en die nog moeten leren hoe men zorgvuldig leest, interpreteert, redeneert, argumenteert en formuleert, hetgeen een proces is dat bij de meeste studenten enkele jaren in beslag neemt. Het is evident dat dit leerproces ernstig gecompliceerd zou worden indien het plaatsvindt in een taal die de student maar half beheerst.

Daar komt bij dat de academie niet alleen verantwoordelijkheid draagt voor zichzelf, maar ook voor de maatschappij. Hoewel er altijd studenten zijn die doorstromen naar promotieplaatsen en zich een positie willen verwerven in de internationale academische gemeenschap, vindt het overgrote deel van onze studenten emplooi in eigen land, waar ze, gezien hun hoge opleidingsgraad, vaak terechtkomen in veeleisende functies. Het is daar dat ze moeten bewijzen kritische denkers, communicatieve onderzoekers en intelligente collega’s te zijn. Studenten goed leren spreken, luisteren, lezen en schrijven behoort tot kerntaken van de universiteit.

In dit kader is het van belang op te merken dat de meeste docenten, hoe goed hun Engels soms ook is, aangeven dat Engelstalig onderwijs een aanzienlijk zwaardere belasting vormt dan onderwijs in de eigen taal. Waar je in je eigen taal precies kunt uitdrukken wat je wilt – wat soms al moeilijk genoeg is, zeker als het zaken betreft die buitengewoon subtiel en gecompliceerd van aard zijn – kom je in een vreemde taal soms niet verder dan grove, algemene formuleringen, en zelfs dan moet je maar hopen dat de studenten begrijpen wat je bedoelt. Erger is dat goede docenten hun welsprekendheid wordt afgenomen. In plaats van bevlogen en inspirerende sprekers worden ze, in het beste geval, adequate docenten. Dat is een onschatbaar verlies.

Zonder een nationalistisch of protectionistisch standpunt te willen innemen, wijzen we voorts op een maatschappelijke discussie waarin gesteld wordt dat ons land zijn eigen taal en cultuur niet mag verkwanselen. Hier speelt een element van nationaal zelfrespect mee. Wie aan Franse, Spaanse of Italiaanse universiteiten gaat studeren, zal de talen van die landen moeten leren om op enig niveau te kunnen meedraaien. Nu weten we wel dat Nederland een relatief klein land is, toch zou het van kracht en zelfvertrouwen getuigen als we bij het aantrekken van buitenlandse studenten de eis zouden stellen dat ze eerst Nederlands leren, net zoals dat in de landen om ons heen verlangd wordt. Indien ze hier komen om goed Engels te leren, vergissen ze zich. We moeten niet willen pretenderen iets te kunnen wat we niet waarmaken. Het zou een daad van academische integriteit zijn dat toe te geven. Als dat ons studenten kost, moet dat maar. Beter goed onderwijs aan een beperkte groep dan matig onderwijs aan hele volksstammen.

De auteurs zijn universitair docent bij de opleidingen GLTC en Geschiedenis aan UvA en VU.

 

Lucinda Dirven, Emilie van Opstall, Mieke Koenen, Piet Gerbrandy
hits 7732

{ Lees de 11 reacties }

Een uitstekend stuk, dat mij uit het hart gegrepen is!

Dit stuk slaat de spijker op de kop. Niet alleen in de geesteswetenschappen en een studie als rechten is het waanzin om de opleiding in het Engels te geven, maar ook in de opleiding wiskunde of natuurkunde is het om moeilijkheden vragen als de bachelor opleiding in het Engels gegeven wordt. Hoe heeft deze onzin- destijds gepropageerd door de van de werkelijkheid los gezongen voormalig onderwijs minister Jo Ritzen - zo post kunnen vatten aan de Nederlandse universiteiten? Gaat ook de Tweede Kamer binnenkort alleen nog in Engels debatteren?

Als hoogleraar van enige internationale statuur dient men toch minstens de capaciteit te moeten bezitten om je boodschap te kunnen overbrengen in de Engelse taal. Mocht dit niet het geval zijn dan zou het voor deze intelligente personen toch zeker geen probleem moeten zijn om de taal enigszins te verbeteren.

De focus op Engelstalig onderwijs loopt samen met de globaliserende trend in vele academische velden. Nederlands is met 'slechts' ±28 miljoen een behoorlijk onbelangrijke taal in tegenover de bijna 1 miljard sprekers van de Engelse taal.

Dit betekent niet dat men nergens meer Nederlands zou moeten hanteren. In onderwerpen die een sterke nadruk leggen op specifieke Nederlandse zaken zoals Nederlands recht, Nederlandse politiek en dergelijke.

Simpelweg komt met een wens om internationaal gezien een grotere rol te spelen ook een grotere behoefte om dingen begrijpbaar te maken voor het internationale publiek.

Ook Daniël schijnt zich niet de realiseren dat de eerste taak van een universiteit is om goed onderwijs te geven. Het recht van de student op zo goed mogelijk onderwijs weegt zwaarder dan de liefhebberijen van bestuurders ten aanzien van internationalisering. Studies als wiskunde en natuurkunde zijn bij uitstek internationaal, maar ook daar geldt dat in de beginfase van de opleiding de student het meest gediend is met de colleges in de eigen taal waarmee de docent kan spelen om in verschillende bewoordingen de student moeilijke concepten uit te leggen. Later in de masterfase is het vroeg genoeg om naar het Engels over te stappen mede om ook studenten uit andere landen voor de masteropleiding aan te trekken.

Ik denk dat Hans de afgelopen decennia niet zelf student is geweest. Een plotselinge wissel van Nederlands naar academisch Engels van in de master levert voor veel studenten problemen op. Na 3/4 jaar lang je Engels te hebben verwaarloosd ben je niet plotseling in staat om op een hoog niveau academisch Engels te kunnen schrijven of spreken.

De kwaliteit van het onderwijs wordt niet gedefinieerd door de taal van instructie. De kwaliteit van het onderwijs hangt toch echt af van de kwaliteit van hoogleraren. Als deze niet in staat zijn om concepten in een tweede taal uit te leggen dan ligt het probleem toch echt bij het individu.

Ik doe een taalstudie bij uitstek: rechten. Een goede Nederlandse taalvaardigheid is hiervoor zoo belangrijk en in dat opzicht kan ik dit stuk alleen maar waarderen. De universiteit is en moet in basis dé plaats zijn om jezelf in de Nederlandse taal en daarmee in allerlei vakgebieden te verdiepen en verbeteren. Maar als ik zie staan: ‘Houd de campus Nederlandstalig’. Dan zie ik vooral een grote beperking. En als de universiteit iets niet moet zijn dan is het beperkend.

Wil je écht iets goed leren dan moet je een uitmuntend taalgebruiker zijn, de docent kan de stof in zijn moedertaal beter overbrengen en de student kan het beter begrijpen. Dit is heel erg waar. De Nederlandse docenten dwingen over te gaan tot Engelstalige colleges is inderdaad een verkwanseling van de kwaliteit. Bovendien kan het soms zeer ergerlijk zijn om in gebrekkig Engels een college aan te horen. Dan doel ik niet eens zo zeer op inhoud, maar vooral op uitspraak. In de basis moet een Nederlandse universiteit dan ook Nederlands zijn. Laat zeggen 70-80%.

Maar hiernaast is de universiteit dé plaats om verder te gaan. Verder te gaan dan alleen ons kleine Nederland, verder in stof, verder in theorieën, verder in het bieden van kansen. Hoe kunnen we in vredesnaam verder met minder Engels? Ook als je in Nederland blijft werken is Engels in veel gevallen onmisbaar. Als dat op de universiteit al niet gestimuleerd wordt, waar dan wel? Echter als Engelstalig onderwijs gegeven wordt dan moet dit ook gebeuren door iemand die daarin zelf zeer vaardig is, alleen dan kan het werken en ga je daadwerkelijk een stapje verder. En dat is mogelijk. Neem nu Gareth Davies van de faculteit der Rechtsgeleerdheid van de VU. Het was heerlijk om in het Engels college van hem te krijgen. Natuurlijk is het lastiger te volgen dan in je moedertaal, maar als we niet uitgedaagd willen worden dan zitten we op de universiteit verkeerd.

Daarom een universiteit met een Nederlandse basis, maar om beter te worden kan het hier niet bij blijven. Voor intellectuele verbetering hebben we de Engelse taal nodig, en om dit te laten werken liever iets te veel dan te weinig. Laten we goed leren spreken, luisteren, lezen en schrijven. Maar laten we onszelf in deze internationale wereld niet beperken tot een kleine taal als het Nederlands.

Een van de grootste taalproblemen waar ik tijdens mijn bachelor Business Analytics tegenaan liep was inconsistentie. Niets is frustrerender dan het antwoord op een tentamenvraag niet weten, omdat je tentamen Nederlandse termen bevat, terwijl je lesstof volledig in het Engels was. Natuurlijk wordt er meestal een begrippenlijst op blackboard gezet voor deze vakken, met zowel de Nederlandse als de Engelse naam voor de begrippen. Maar het leren van zo'n begrippenlijst is overbodig als men consistent is met de taal waarin de vakken gegeven worden.
Het gebruik van Engelse boeken in het huidige onderwijs is voor veel studies onvermijdelijk. Het Nederlandse taalgebied is gewoonweg te klein om voor elk vak geschikt lesmateriaal in het Nederlands te vinden. Hierdoor ben ik van mening dat het voor dit soort vakken beter is om al het lesmateriaal in het Engels te houden. Hiermee wil ik trouwens niet zeggen dat de voertaal tijdens de colleges ook Engels moet zijn. Ik heb zelf de afgelopen tijd een aantal colleges gehad waarbij de slides in het Engels waren, maar de docent in het Nederlands lesgaf, dit werkte perfect en gaf ook de mogelijkheid om over te stappen op Engels mocht dit ooit nodig zijn.
Kortom, ik vind dat vakken die gebruik maken van Engelstalige boeken ook de rest van het lesmateriaal in het Engels moeten hebben. En docenten moeten, eventueel in overleg met de studenten, voornamelijk zelf de keus hebben over de voertaal tijdens de colleges voor de Bachelor opleidingen.

Uit ervaring weet ik dat op Franse universiteiten niet van buitenlandse studenten verwacht wordt dat ze ook maar enigszins Frans spreken. Ook hier doceert men in het Engels en spreken studenten onderling Engels.
Ik vind het echter een zeer goed punt dat de docent wordt gerecudeert tot een 'adequate leraar' in plaats een 'intrigerende spreker'. Dit ondervind ik helaas elke dag aan den lijve op de VU. Anderzijds, met 100% Engelse literatuur is het soms gemakkelijker om in het Engels te communiceren in plaats van het omzetten van die Engelse termen in het Nederlands.

Dus, Nederlands een goed idee, maar ik denk praktisch onuitvoerbaar.

Ik vind het zeker niet op zijn plaats om ervaren docenten te dwingen hun colleges in het Engels te geven als zij zichzelf daartoe niet in staat achten. 'Grote mensen' kennen hier blijkbaar hun beperkingen ( en mogelijkheden). Wat ik wel vind is dat er een grotere souplesse zou moeten zijn om te 'switchen' naar de Engelse taal als er anderstaligen onder je gehoor zitten. Als studenten godgeleerdheid bestuderen we veel boeken die geschreven zijn in Engels of Duits, waar het er net als in spreektaal op aankomt dat je de nuances onderkent, dat je het poetische gehalte aanvoelt of de mop snapt. Een docent die deze lesstof bespreekt zal hier ook mee moeten 'dealen'. Verder voel ik me als student toch wat ongemakkelijk wanneer jaarlijks nieuwe buitenlandse studenten worden welkom geheten in een bijeenkomst die,op het specifieke welkom na, verder geheel in het Nederlands wordt gehouden. Het lijkt me een kleine moeite voor academici om bij dergelijke gelegenheden
op een compromis uit te komen en op zijn minst een tweetalig programma te bieden. Veel Nederlandse schoolverlaters weten niet beter. Zij komen zelfs van Nederlandse middelbare scholen met een of ander Cambridge diploma als 'near native speaker'

Ik begrijp de angst van de docenten goed en die angst is ook zeker niet ongegrond: je kunt niet van een hoogleraar die al een jaar of 20 in het Nederlands werkt om plotseling de switch te maken naar het Engels.

Alles in het Engels geven lijkt overdreven, er zijn veel disciplines waarbij het belangrijk is goed Nederlands te spreken en Nederlands vakjargon speelt daarbij ook een belangrijke rol.

Er wordt veel gepraat over internationale studenten aantrekken, 'hipper' worden en meer geld verdienen. Mogelijk speelt dit bij sommige faculteiten, maar in eerste instantie is de gedachtengang achter deze ontwikkeling dat studenten nu eenmaal beter voorbereid zijn op de praktijk met (deels) Engels onderwijs, vooral bij wetenschappelijke studies. Als je mensen opleidt om op internationaal niveau onderzoek te doen (en dat doet een Master of Science) is het nogal vreemd dat studenten soms volledig in het Nederlands onderwijs krijgen, inclusief academische vaardigheden als wetenschappelijk schrijven.

Studenten ronden hun wetenschappelijke Master af en kunnen vaak nog steeds niet in het Engels schrijven, wat dan een verdere carrière als onderzoeker in de weg kan zitten.

Ondanks dat zie je ook bij wetenschappelijke studies veel weerstand onder vooral de wat oudere docenten om zelfs losse cursussen in het Engels te moeten geven. Zij hebben een goed punt dat hun onderwijs lijdt onder het spreken van een andere taal, maar betekent dat dan dat we dan maar het probleem in stand moeten houden? Het is anno 2014 een beetje genant dat op een wetenschappelijke faculteit, waar mensen worden opgeleid tot wetenschappers die in het Engels zullen moeten lezen en schrijven als zij onderzoek willen doen, nog zoveel onderwijs in het Nederlands wordt gegeven.

Pagina's

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties