28 september 2016

Trump, Clinton en de verliezers van de globalisering

De Democraten verkneukelden zich tot voor enkele weken nog bij de gedachte aan de aanstaande implosie van de Republikeinse partij, na wat een vernietigend verlies van Trump zou gaan worden. Een snelle peiling onder een paar honderd eerstejaars tijdens ons college over de verkiezingen in de introweek was ook overduidelijk. Ook wij sloten ons bij de algemene verwachting aan dat Clinton vast op weg was naar een ruime zege, al benadrukten we ook dat je het maar nooit weet in de politiek. Zoals blijkt, want een paar weken later is de stemming behoorlijk omgeslagen en houdt iedereen er serieus rekening mee dat het ondenkbare toch gebeurt. Behalve bij de Democraten breekt ook in steeds meer Europese regeringskringen het angstzweet uit, want een Trump-presidency blijft gezien worden als een serieuze bedreiging voor de stabiliteit van onze liberale wereldorde.

Waarschijnlijk heeft het eerste debat tussen de twee genomineerden eerder deze week in genoemde kringen voor enige opluchting gezorgd. Volgens de experts, ook aan Republikeinse zijde, was Clinton de duidelijke winnaar. Ze was, hoe kan het ook anders, inhoudelijk veel beter voorbereid dan Trump en had op elke vraag een doordacht antwoord. Het lukte Trump ook niet haar van haar stuk te brengen. Van haar longontsteking van nog maar een paar weken geleden was niets meer te merken. En Trump kwam volgens de commentatoren opnieuw te weinig presidentieel over. Het eerste half uur lukte het nog wel, maar dat Trump was gewoon Trump: een buitenstaander met een grote bek daarna begon hij zich dusdanig te ergeren aan Clinton dat hij zich weer te vaak liet gaan en zich van zijn botte, en uiteindelijk weer ronduit xenofobe en seksistische kant liet zien.  

Toch is het maar de vraag of door dit debat veel van de nog zwevende kiezers (in de laatste peilingen nog een uitzonderlijke grote groep) door het debat voor Clinton gekozen zullen hebben. Nog minder waarschijnlijk lijkt het dat Trump kiezers door zijn optreden heeft verloren. In de Republikeinse partij hadden sommigen gehoopt op een wat waardiger optreden en uitstraling, maar de voormalige reality-tv-ster verloor na een sterk begin toch zijn “cool” en zal bijvoorbeeld vrouwen onder de zwevende kiezers niet echt hebben kunnen overtuigen met hoe hij reageerde op Clintons opsomming van zijn eerdere misogyne uitlatingen. Noch zal hij veel zwarte kiezers overtuigd hebben van zijn uitleg waarom hij maar door bleef gaan met twijfel zaaien over Obama’s geboorteland, ook nadat de president zijn geboorteakte had vrijgegeven. Maar toch was dit allemaal te verwachten en afgezet tegen wat we van Trump gewend zijn, maakte hij geen echte uitglijders. Trump was gewoon Trump: een buitenstaander met een grote bek die op spectaculaire wijze het establishment heeft uitgedaagd en die daarmee verder is gekomen dan iedereen gedacht had. En dat Clinton nu juist bij uitstek dat establishment representeert is een imago dat ze zeker ook na het eerste debat niet van zich afgeschud heeft.

Illustratief voor het verschil tussen Trump en Clinton was de belangrijke opening van het debat waarin beide kandidaten gevraagd werd hoe te zorgen voor meer en betere banen. Clinton gaf een degelijk antwoord waarin ze alle (en het waren er wel een dozijn) Democratische “talking points” met betrekking tot dit thema oplepelde. Niets mis mee, maar wel gewoon het typische antwoord van een door de wol geverfde politica. Trump daarentegen ging er meteen vol in en maakte eigenlijk maar één simpel punt dat hij daarna nog vaak herhaalde: namelijk dat Amerika haar goede banen kwijt raakt aan Mexico en China. Hij zette daarmee vol de aanval in op de vrijhandelspolitiek zoals die al sinds jaar en dag door de VS gevoerd wordt. De voormalig First Lady biedt vooral meer van hetzelfde Als het gaat om het aanspreken van die kiezers die tot de verliezers van de globalisering gerekend kunnen worden is Trump hier toch geloofwaardiger dan Clinton, die als minister van buitenlandse zaken het impopulaire vrijhandelsverdrag Trans-Pacific Partnership nog de “gouden standaard” noemde. Pas door de opkomst van Trump en Sanders en hun anti-vrijhandelsretoriek is Clinton ook gaan schuiven en kritischer geworden ten aanzien van al die trade deals (waarvan sommige, zoals NAFTA, teruggaan naar de regering van haar man). In een tijd waarin steeds meer kiezers te hoop lopen tegen een elite die profiteert van dezelfde globalisering waar veel gewone Amerikanen juist de prijs voor betalen, is Trump toch de kandidaat die staat voor de door velen verlangde verandering: een einde aan de oude politieke kliek en beleid waarbij zij steeds aan het kortste eind trekken – terwijl de voormalige First Lady toch vooral meer van hetzelfde biedt.

Als je de debatperformance van Clinton en Trump langs de normale meetlat legt, heeft Trump opnieuw bewezen niet geschikt te zijn voor het ambt. Maar dit zijn geen normale tijden, zoveel is ook wel duidelijk. Het blijft niet uitgesloten, ook als Clinton misschien nog steeds de beste papieren heeft voor een overwinning op 8 november, dat een meerderheid van de Amerikaanse kiezers niet gaat voor competentie maar voor degene die het duidelijkst de boodschap uitdraagt dat het nu maar eens afgelopen moet zijn met een politiek van en voor de elite. Dat Trump voor diezelfde elite, de rijkste Amerikanen (waar hijzelf natuurlijk ook toe behoort), de belastingen nog verder wil verlagen, zou normaal gesproken zijn opgeblazen anti-elitisme  door moeten prikken. Dat Clinton daar toch vaak weinig politieke munt uit lijkt te slaan komt misschien vooral dat het feit dat zij weliswaar een wat progressievere inkomenspolitiek voorstaat dan Trump, maar zich wel laat omringen door miljonairs en miljardairs die niet alleen haar donoren maar ook haar beste vrienden zijn, en ook anderszins nauw is verbonden met de Amerikaanse economische  elite (zie ook ons eerdere blog). Misschien dat Clinton binnenkort weer in de peilingen gaat stijgen, maar voorlopig, met ongeveer nog maar een maand te gaan, blijven deze unieke Amerikaanse presidentsverkiezingen razend spannend.

 

De auteurs doceren internationale betrekkingen bij de afdeling Bestuurskunde en Politicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en zijn de auteurs van American Grand Strategy and Corporate Elite Networks: The Open Door since the End of the Cold War (Routledge, 2016).

hits 1

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.