IJdele wetenschap

23 maart 2015

IJdele wetenschap

De wetenschap, en allen die hun ziel eraan verpand hebben, verliest aan maatschappelijk vertrouwen en respect. Het is de tijdgeest. Maar we hebben het er zelf ook wel een beetje naar gemaakt. Een illustratie.

Vroeger hadden faculteiten een min of meer vast hooglerarenplan met gevestigde leerstoelen. Pas als de hoogleraar vertrok, kon er om de leerstoel geconcurreerd worden. Dat werd in de jaren tachtig vervangen door het carrièrebeginsel, met een veel positiever perspectief voor wetenschappers. Iedereen zou hoogleraar moeten kunnen worden als aan de criteria voldaan werd. Dat motiveert. Ook het vestigen van bijzondere leerstoelen door externe rechtspersonen, zoals ideële stichtingen, onderzoeksinstituten of bedrijven, werd vrij gelaten. Er waren echter nog geen criteria voor hoogleraarbenoemingen en voor de toelating van bijzondere leerstoelen, en dus liep het uit de hand. Toen ik in 1994 werd benoemd, voegde een gewaardeerd collega na zijn felicitatie mij lachend toe: “Ze maken tegenwoordig ook elke boerenlul maar hoogleraar.” Ik lachte wat als die bekende boer, maar vatte zijn punt.

'Ze maken tegenwoordig ook elke boerenlul maar hoogleraar’

Er kwamen meetbare criteria, vooral die vermaledijde publicatienormen. Regelmatig werden die geactualiseerd, want de ambitieuze wetenschapper was zich inmiddels in het publicatiegedrag strategisch gaan richten op het halen van die normen. Niet de inhoud van de publicatie stond meer voorop, de bijdrage aan de wetenschap, maar het halen van de publicatienorm, hoe dan ook. Zo kon het wetenschappelijke ego worden gestreeld. Niet zelden werden de grenzen van het wetenschappelijk betamelijke afgetast. Dat systeem sijpelde door naar het hele wetenschappelijke rangenstelsel. Ik heb als decaan heel wat wetenschappers aan mijn bureau gehad die vonden dat ze nu toch zo dicht tegen de normen aan zaten dat ik wel een benoemingsprocedure in gang kon zetten. Of de vertegenwoordiger van de externe rechtspersoon die van mening was dat met een bescheiden donatie er wel een bijzondere leerstoel voor hun gewaardeerd afdelingshoofd in zat.

Natuurlijk zijn wetenschappers intrinsiek gemotiveerd, zeker in het begin van hun loopbaan. Maar gaandeweg slaan door die genormeerde vrijheid de ambitie en ijdelheid toe. En ijdelheid is niet per se goed voor het vertrouwen in de wetenschap. Want ijdelheid, zoals Prediker voorzegt, produceert te veel wind, ook in de wetenschap.

hits 10879

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties