'Het is een slagveld geworden'

ACHTERGROND

aanvullende informatie bij artikelen in het magazine en op de site

'Het is een slagveld geworden'

De ondernemingsraad vraagt zich af of de lopende omvorming van de bedrijfsvoering uiteindelijk wel de verbetering oplevert die het bestuur beoogt.

Door de ontslagen die vallen en de gaten die daardoor ontstaan omdat de nieuwe organisatie nog niet op orde is, raken mensen gedemotiveerd. Er wordt veel gevraagd van de achterblijvers. Dit legt een enorme druk op de organisatie, vinden Ottho Heldring en Jelly Reinders, respectievelijk voorzitter en vicevoorzitter van de OR. “En uiteindelijk zijn het die mensen die de kwaliteit van de universiteit uitmaken.”

Verstoorde arbeidscultuur

“Het klinkt hard, maar momenteel lijkt de VU veranderd in een slagveld”, zegt Heldring. Allerlei verschillende partijen zitten aan touwtjes te trekken welke kant het moet opgaan. En ondertussen zijn de medewerkers vooral bezig met de vraag hoe ze deze periode doorkomen en of ze over een paar maanden nog een baan hebben. Collega’s veranderen op die manier in concurrenten voor de schaars overgebleven arbeidsplaatsen. Dat roept emoties en verstoorde arbeidsrelaties op, ook met de verantwoordelijke leidinggevenden van deze reorganisatie. Ervaring elders leert dat het jaren kan duren voordat die verstoorde arbeidscultuur weer is genormaliseerd.”

Meer onrust

En nu zijn we nog maar halverwege de reorganisaties, vult Reinders aan. “Voor veel mensen in de organisatie worden de gevolgen nu merkbaar en komt het echt dichtbij. De faculteiten beginnen de gevolgen van de reorganisaties te merken, mede doordat ondersteunende medewerkers die er jarenlang hebben gezeten, ineens verdwijnen. En de grote reorganisatie van het domein Studentgerichte Ondersteuning moet nog komen. Dat raakt direct aan het primaire proces van onderwijs. Docenten beginnen wakker te worden, want zij merken dat hun taken zwaarder worden. Dus zij gaan meetrekken aan de touwtjes, waardoor nog meer onrust ontstaat.’’

Winnaars en verliezers

De slag om de toekomst van de universiteit begint overal voelbaar te worden, merkt Heldring. “Er is een enorme strijd gaande aan talloze vergadertafels en op allerlei bijeenkomsten. Niemand weet precies wat daar gebeurt. Dat is het kenmerk van een slagveld. Zolang de strijd duurt, weet niemand wat de uitkomst is.’’

En niemand weet wie uiteindelijk de winnaars en de verliezers zijn, aldus Reinders. “Wie weet blijven er alleen maar slachtoffers over.’’

Beiden denken dat naast de dreiging van ontslag vooral de aanpak van het proces de onrust vergroot. Heldring: “Het is de realiteit dat sommigen van je collega’s, of jijzelf, hun baan kwijt zijn. Natuurlijk raken mensen daardoor gedemotiveerd. Het past ook helemaal niet bij de oude VU-cultuur van loyaal zijn aan de universiteit en solidair met elkaar. Dat bepaalde een groot deel van het imago van de VU als degelijk en betrouwbaar. Dat zijn ook kwaliteitskenmerken. Als je dat verliest, heb je een groot probleem.’’

Te veel tegelijk

Heldring legt uit dat de OR niet tegen verandering is. “We zijn het met het college eens dat op sommige terreinen een efficiëntie- en kwaliteitsslag is te maken. Wij denken daarbij speciaal aan financiën, personeelszaken en communicatie. Daar kun je door verstandig te reorganiseren kosten besparen. Maar nu wordt de ondersteuning universiteitsbreed overhoop gehaald. Dat is te veel van het goede tegelijkertijd.’’

Dat wil niet zeggen dat op andere domeinen geen veranderingen hoeven plaats te vinden, volgens Reinders. “Maar daarbij gaat het vooral om het veranderen van de manier van werken, zoals bijvoorbeeld bij de Studentgerichte Ondersteuning. Wat ons betreft kun je ook vernieuwing zonder direct mensen te ontslaan. Dat had een hoop onrust voorkomen. Je ziet overigens bij dit domein nu discussie opkomen tussen belanghebbende partijen. Ingewikkeld, maar nodig om uiteindelijk tot een goed product te komen.”

Kanttekeningen

Heldring geeft toe dat het aantal boventalligen, lijkt mee te vallen, maar zet daar kanttekeningen bij. “Bij verschillende domeinen is nog niet duidelijk welke taken precies worden uitbesteed. Daar kunnen nog heel wat arbeidsplaatsen mee zijn gemoeid. Vergeet niet dat alleen mensen die een vaste aanstelling hebben als boventallig worden geteld. Al jarenlang krijgen de meeste nieuwe medewerkers een tijdelijk contract dat na twee, drie jaar niet wordt verlengd. Als je die ook meetelt bij het aantal mensen dat hun baan verliest, is het aantal veel groter dan nu wordt gezegd.’’

33 miljoen

“Ik moet nog zien dat over zo’n vijf jaar het volume en de kosten van de bedrijfsvoering werkelijk structureel zijn verlaagd, zoals nu wordt beoogd. Ik zie gebeuren dat er weliswaar minder mensen een vast dienstverband met de VU hebben, maar dat men wel steeds meer externen inhuurt voor allerlei projecten. Vergeet niet dat de reorganisatie zelf ook heel veel geld kost. De werkelijke kosten zijn nog onbekend, maar de schatting van 2012 was 33 miljoen euro. En er ontstaan rare situaties. Aan de ene kant worden vakbekwame mensen met wachtgeld gestuurd, zoals nu gebeurt met de fotografen en vormgevers en aan de andere kant worden externe bureaus ingehuurd om dat werk over te nemen. Dan lijkt het mij verstandiger om die mensen aan het werk te houden. En als er dan een vacature valt door natuurlijk verloop kun je altijd nog bekijken of je iemand in dienst neemt, of de taak toch liever uitbesteedt.

Niet klaar in 2015

Reinders ziet een nog een ander risico. “Het bestuur zegt de hele tijd dat de inzet is de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren. Tegelijkertijd lijkt er tot nu toe weinig ruimte om in dat licht de teugels van bezuiniging te laten vieren. Nu zie je al gebeuren dat heel goede mensen weggaan bij de VU omdat ze er genoeg van hebben dat de hele boel overhoop wordt gehaald.”

Van doorslaggevende betekenis is volgens Reinders de mate waarin de organisatie in staat is de gewenste verandering positief vorm te geven. “Als de nu beoogde dienstverlening niet werkelijk aansluit bij wat leeft op de werkvloer, zijn we terug bij af. Daar maak ik me soms wel zorgen over. Nu is er een neiging naar centralisatie. Terwijl er tegelijk een beweging is naar grotere faculteiten en eenheden die meer vrijheid en zelfstandigheid willen. Gaan die twee tendensen op den duur wel samen?’’

Nu ja. En nog maar een ander scenario. Wat zijn de gevolgen van nauwe samenwerking met de UvA? Heldring is daar duidelijk over. “Dat heeft zeker gevolgen voor de bedrijfsvoering. Dat hebben de bespiegelingen over de komst van de Amsterdam Faculty of Science wel duidelijk gemaakt. Dus de reorganisaties zijn in 2015 helemaal niet afgerond. Het proces van omvorming gaat gewoon door en begint voor een deel weer opnieuw. De VU verwacht meer flexibiliteit van het personeel, maar hoeveel verandering kan een doorsnee mens aan om toch nog kwalitatief hoogwaardig te blijven produceren?”’

 

Lees ook de reacties van collegelid Bernadette Langius en programmamanager bedrijfsvoering Rob Neutelings.

Dirk de Hoog
11 maart 2014
hits 12984